تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣١ - شرح آيات

گردان.

درباره «تبتيلا» كه بدين صيغه بيان شده، اختلاف است، در صورتى كه مصدر تبتل در اين آيه معتبر است؛ بعضى اظهار نظرى كرده‌اند كه شايسته ادب وحى و بزرگى آن نيست، چه گفته‌اند: براى مراعات فواصل آيات چنين شده است. [٤٦] به نظر من تبتل مصدر كلمه ديگرى است كه به آن اشاره شده است، پس عبادت احتمال دو معنى مى‌كرده است: اول، بريدن و قطع رابطه جدى كردن كه از آن با كلمه «تبتّل» تعبير مى‌شود، و دوم، بريدن يك بار پس از بارى ديگر، كه تعبير از آن با «تبتيل» است؛ اولى مصدرى از باب تفعّل است و دومى از باب تفعيل. به نظر من كلمه افاده تأكيد بر تبتل و حقيقى بودن آن مى‌كند، چه، هر تبتل ظاهرى در نزد خدا تبتل محسوب نمى‌شود، يعنى تبتل بر وزن تفعل كه از آن معنى مداومت و بازگشت زمانى پس از زمانى ديگر به آن حاصل مى‌آيد، چه آدمى در معرض انحراف و تأثيرپذيرى از عوامل منفى در هر لحظه قرار گرفته است، و لذا نيازمند درمان كردن اين دشوارى با مصر بودن بر انقطاع به سوى خدا و تبتل به او از گاهى به گاهى ديگر پس از آن است.

[٩] ياد خدا و انقطاع و تبتل به سوى او در جان آدمى و بر اندامهاى او هنگامى ژرفتر مى‌شود كه بر معرفت او سبحانه و تعالى متكى بوده باشد، و هدف از معرفت او توحيد و يكى شناختن و توكل كردن بر او است، و اين همان زاويه‌اى است كه از درون آن آيه نهم در سياق سوره صورتبندى مى‌شود و پروردگار ما را به ما معرفى مى‌كند.

رَبُّ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ‌ پروردگار خاور و باختر.» صاحب مجمع البيان گفته است: يعنى پروردگار جهان و هر چه در آن است، از آن روى كه ميان مشرق و مغرب قرار گرفته است؛ و به قولى: پروردگار محل برآمدن خورشيد و فرو شدن آن، [٤٧] و اطلاق از لحاظ متوجه كردن معنى به‌