تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٩ - شرح آيات

تخفيف داد و نسبت را، به جاى يك به صد، يك به ده مقرر داشت؛ [٨٠] و احكام متعددى از اين گونه وجود دارد كه يكى از آنها قيام شبانه‌اى است كه درباره آن سخن مى‌گوييم.

اين نمود در تشريع اسلامى ما را به آن رهنمون مى‌شود كه اصلاح آدمى نيازمند برنامه‌اى فشرده و سخت است، تا زمانى كه نفس خويش را به صورتى اساسى و ريشه‌دار اصلاح كند،/ ٤٤ به همان گونه كه فرد جنگى و نظامى در نخستين دوره تعليمات نظامى خود با چنين دشواريها رو به رواست، و هر چه در اين راه پيشتر رود، شدت فشارى كه بر وى وارد مى‌آيد كاهش پيدا مى‌كند، و اسلام نيز همين روش را در سازندگى افراد و اجتماع خود به كار مى‌گيرد؛ و اگر اين توجيه صحيح بوده باشد، بر ما واجب است كه از اين كيفيت در زندگى و مسير حركت خود استفاده كنيم؛ پس در آغاز تغيير لازم است كه امت با سختگيرى رو به رو باشد، و چون در بوته ايمان و عمل رسالى گداخته شد، رفته رفته بايد زمان كاستن از شدت برسد.

قرآن نظر ما را به يك ويژگى تشريعى در اسلام جلب مى‌كند كه همان واقعيت است، و اين كه قانونگذار و مشرّع اسلامى آن را به خوبى در نظر مى‌گيرد، و اسلام نظامى قسرى و جبرى نيست، بلكه تشريعى واقعى و همراه با نرمش است، و اين خود وسيله‌اى براى تأكيد حقانيت آن به شمار مى‌رود.

عَلِمَ أَنْ سَيَكُونُ مِنْكُمْ مَرْضى‌- مى‌دانست كه در ميان شما بيمارانى وجود دارد،» كه بيمارى آنان را از قيام شبانه باز مى‌دارد، يا آن را براى ايشان به صورت تكليفى دشوار در مى‌آورد. و اين خود اشاره به موانع و بازدارنده‌هاى بدنى است كه سبب ضعف و سستى آدمى مى‌شود.

وَ آخَرُونَ يَضْرِبُونَ فِي الْأَرْضِ يَبْتَغُونَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ‌- و كسان ديگرى‌