تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٩٥ - شرح آيات

آن را سقر نام است، و چون از شدت گرما به خداى عز و جل شكايت كرد و از او خواست كه به وى اجازه دم زدن دهد و اجازه يافت و تنفس كرد، جهنم آتش گرفت و سوخت»؛ [٧٦] و از ابن عباس روايت شده است كه گفت: در پايين دوزخ سقر جاى دارد، و در آتش آن درخت زقوم، [٧٧] و در هراس انگيزى و كيفيات مميزه آن چيزهايى است كه آدمى نمى‌تواند آنها را تصور كند و حقيقت آن را دريابد.

وَ ما أَدْراكَ ما سَقَرُ- و تو چه دانى كه سقر چيست؟!» در اين شكل از بيان انگيزشى براى آدمى به منظور تلاش كردن براى معرفت و لو به صورت اجمالى وجود دارد، و قرآن بعضى از صفات سقر را بيان مى‌كند و مى‌گويد

لا تُبْقِي وَ لا تَذَرُ- نه (زنده) بر جاى مى‌گذارد و نه (اثرى) از بدنهاى سوخته شده.»/ ٨٩ گفته شده است كه: آنان را زنده بر جاى نمى‌گذارد و مى‌كشد، و اثرى از بدنهاى آنان بر جاى نمى‌ماند، يعنى داراى دو اثر است: اثرى بر روح، و اثرى ديگر بر جسم. و به گفته‌اى ديگر: دو كلمه در معنى مترادف است و در درجه و اثر با يكديگر تفاوت دارد، و ذكر آن دو با هم مبالغه و تأكيد را مى‌رساند. و در التبيان آمده است كه: هيچ يك از اهل آن را باقى نمى‌گذارد مگر اين كه به آن برسد، و او را از عذاب نگاه نمى‌دارد؛ [٧٨] و علامه طباطبايى در الميزان گفته است: هر چه را كه به آن برسد چيزى از آن بر جاى نمى‌گذارد و آن را مى‌سوزاند، و بر هر كس كه در آن افكنده شود خواهد رسيد، بر خلاف آتش دنيا كه بعضى از چيزها را كه در آن مى‌افتد نمى‌سوزاند؛ و به نقل مجاهد گفت: نه زنده مى‌گذارد و نه مى‌ميراند، [٧٩] و صاحب الميزان در اين رأى به اين گفته خداى تعالى استناد كرده است