تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٠٦ - شرح آيات

و بدين گونه خدا آسمان را برافراشت و آن را بلند آفريد، و براى جرمها و گازها و پرتوهاى آن قوانينى مقرر فرمود كه به اندازه ستبرى يك مو از آنها منحرف نمى‌شوند، و شايد معنى تسويه (فسوّيها) همين بوده باشد.

[٢٩] فراهم آوردن نظام طبيعت براى زندگى نيز به سهم خودگواهى بر دامنه قدرت و حكمتى در آفرينش است، پس اختلاف و در پى يكديگر آمدن شب و روز، و به دنبال آن تاريكى و روشنى، و آرامش و حركت، ما را به ژرفاى حكمتى كه در پس آفرينش نهفته است آگاه مى‌سازد.

وَ أَغْطَشَ لَيْلَها وَ أَخْرَجَ ضُحاها- و شب آن را تاريك كرد و روز آن را بيرون آورد.» گفته‌اند كه: غطش به معنى تاريكى است، و ضحى هنگام پراكنده شدن نور خورشيد، و خداوند تواناى حكيم تدبير كار زمين و آسمان را بدين گونه قرار داد تا فرصتى براى زندگى بر روى زمين فراهم آيد كه نظير آن را بر روى سيارات نزديك به آن مشاهده نمى‌كنيم. آيا همه اينها بدون هدف بوده است؟

[٣٠] و پس از آفرينش آسمان و زمين كار گسترش زمين و آماده كردن آن براى زندگى انسان صورت اتمام پذيرفت.

وَ الْأَرْضَ بَعْدَ ذلِكَ دَحاها- و زمين را پس از آن گسترد.» گفته‌اند: اين آيه اشاره است به عواملى طبيعى كه پس از آن پياپى بر زمين تأثير كرد و آن را براى زندگى انسان و ديگر موجودات زنده آماده ساخت، و سپس بارانهاى فراوان بر آن باريدن گرفت و سيلها به راه افتاد، و در نتيجه اين حوادث بعضى از نواحى آن خشك و بعضى ديگر پر آب شد.

/ ٣٠١ [٣١] سپس خدا زمين را با فراهم آوردن موادى كه به كشاورزى آن مدد مى‌رساند، و با قرار دادن آب در مخازن زمين يا روان كردن آن در نهرها در سراسر سال، آماده براى كشاورزى ساخت.

أَخْرَجَ مِنْها ماءَها وَ مَرْعاها- و از آن آب و چراگاههاى آن را بيرون آورد.»