تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٣٤ - شرح آيات
مكين چشمپوشى كردهاند، و صاحب المنجد آن را متمكن يعنى جايگزين معنى كرده است. [٢٩] و در الميزان چنين يافتم: و مكين به معنى متمكن است و رحم از آن سبب بدين گونه توصيف شده كه مىتواند نطفه را از تباه شدن حفظ كند، يا بدان روى كه در آن جايگزين مىشود، و بنا بر اين معنى آيه چنين مىشود: سپس نطفه را در قرارگاه متمكن قرار داديم كه همان رحم است. [٣٠] و گفته خداى تعالى
فَجَعَلْناهُ تأكيد بر فعل الاهى در امر است كه از هر فاعل و خواهندهاى جز او سبحانه و تعالى بعيد است، و اين چيزى است كه امام على (ع) در يكى از خطبههاى خود در اين باره اشاره كرده و گفته است: «اى آفريده راست اندام، و پديده نگاهدارى شده در تاريكيهاى ارحام، و در پردههايى نهاده و هر پرده بر ديگرى فتاده! آغاز شدى از آنچه بيرون كشيده شد از گل و لاى، و نهاده شدى در آرامگاهى بر جاى، تا مدتى كه دانسته است و زمانى كه قسمت شده است. در شكم مادرت به صورت جنين مىجنبيدى كه نه خواندن را پاسخى توانستى گفت و نه آوازى را توانستى شنفت. سپس از قرارگاهت تو را به خانهاى بيرون آوردند كه آن را نديده بودى، و با راههاى سود بردن از آن آشنايى نداشتى. پس چه كس تو را راه بيرون كشيدن خوراك از پستان مادر نماياند؟/ ٢٢٤ و به هنگام نياز جايگاههاى طلب كردن و خواستن را به تو شناساند؟ هيهات! آن كه در وصف كردن خداوند شكل و اندام درماند، صفت كردن آفريننده او را چگونه تواند؟» [٣١] و بايد به اين نكته توجه داشت كه امام (ع) افعال را به صيغه مبنى بر مجهول بيان كرده، و نيز با «نماياند» و «شناساند» تأكيد بر اراده الاهى در آفرينش تأكيد كرده است.
سپس آفرينش انسان در خلأ و بر اساس تصادف صورتپذير نمىشود، بلكه قايم بر حكمت دقيق و تدبير متين الاهى است كه در آن قوانين اراده خدا و حكمت او را بر انسان متفكّر آشكار مىسازد، و بنا بر اين جنين بى اندازه و قانون در شكم
[٢٩] - المنجد، ماده مكن.
[٣٠] - الميزان، ج ١٥، ص ٢٠.
[٣١] - نهج البلاغة، خ ١٦٣.