تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٤ - شرح آيات
سبب ناشئة ناميده شده كه شب با آنها آغاز مىشود، [٢٧] و به نظر ما، مقصود همه آن چيزها است كه در شب از عبادت روحانى يا بصيرت عقلانى يا حكمت ربّانى صورت مىگيرد. و اما مفسران را در اين خصوص دو گفته است: يكى از آنها اين كه مقصود از ناشئة الليل دو ركعت نمازى است كه پس از نماز مغرب گزارده شود (شايد غفيله، و به گفتهاى جز آن)؛ [٢٨] و دوم: قيام ليل، چنان كه در مجمع البيان از باقر و صادق (ع) نقل شده است: «آن قيام در آخر شب است تا نماز شب» [٢٩] و، چنان كه گذشت، اين به سياق سوره نزديكتر است.
هِيَ أَشَدُّ وَطْئاً استوارى سختتر دارد.» و شدت وطأ ثبات قدمى است كه سنگينى و سختى گام نهادن بر زمين آن را منعكس مىسازد، پس گام سخت بر زمين نهادن مايه ثبات قدم بيشتر خواهد بود، و به قول قتادة: ثبات قدم بيشتر در خير، [٣٠] و به گفته فرّاء: ثبات قدم بيشتر در شب، بدان سبب كه مردمان در اين ثبات قدم مضطرب مىشوند، و براى تأمين معاش به اين جا و آن جا مىروند. [٣١] و شك نيست كه استقامت داشتن در راه رسالت امرى دشوار است و به ارادهاى سخت و روحى عالى نياز دارد، تا آدمى با آنها بتواند با چالشهاى مستقيم بودن بر حق مواجه شود ... و قيام شب/ ٢٣ همراه با خواندن قرآن و تدبّر كردن در آن و پرداختن به دعا و آمرزشخواهى به شخص اراده ثبات و روح تحمل عطا مىكند؛ و در هنگام بحث از اين آيه شايسته است كه به مطالعه در زندگى نسلهاى نخستين مسلمانان بپردازيم كه كارهاى بزرگى در تاريخ انجام دادند، و مسير انسانيت را عوض كردند، و شك نيست كه آنان در اين كار از قيام خويش در شب و همت عالى و اراده سختى كه از آن بهره ايشان شده بود مدد
[٢٧] - المنجد، ماده نشأ.
[٢٨] - نور الثقلين، ج ٥، ص ٤٤٨ به نقل از كافى.
[٢٩] - مجمع البيان، ج ١٠، ص ٣٧٨.
[٣٠] - الدر المنثور، ج ٦، ص ٢٧٨.
[٣١] - التفسير الكبير، ج ٣٠، ص ١٧٥.