تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٣ - شرح آيات

كه نماز شب گفته سنگينى براى حمل كردن است، چه شب براى خفتن است، و چون كسى به قيام اكثر آن موظف شود و اين امر براى او با بار كردن بار سنگين بر نفس ميسر نشود، و در عين حال بايد با شيطان نيز مجاهده كند، البته امرى است كه براى بنده سنگينى دارد. [٢٤] و بعضى به تفسير مادى براى معنى ثقيل پرداخته و با تكيه بر روايتهاى غير محقق به استدلال پرداخته‌اند، همچون اين گفته عايشه كه

چون به رسول اللَّه (ص) در حال سوار بودن بر شتر وحى مى‌رسيد، آن شتر سراسر گردن خود را بر زمين مى‌زد، [٢٥] و در روايتى: شتر از سنگينى وحى زانو مى‌زد و بر زمين قرار مى‌گرفت. و اين كه پيشانى رسول (ص) را عرق مى‌پوشاند. [٢٦] آنچه من اختيار مى‌كنم چنين است: سنگينى معنوى است، پيش از آن كه سنگينى مادّى بوده باشد، و اگر روايات گذشته حاكى از اثر مادّى وحى بر رسول اللَّه (ص) و بر مركب او با ملاحظه آيه‌ لَوْ أَنْزَلْنا هذَا الْقُرْآنَ عَلى‌ جَبَلٍ لَرَأَيْتَهُ خاشِعاً مُتَصَدِّعاً مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ‌ صحت داشته باشد، چيزى جز نمودارها و دلالتهايى بر آثار و حقايق معنوى محسوب نمى‌شود. و شك نيست كه قرآن، به اعتبار آن كه مسئوليتهاى بزرگى را همچون مسئوليت استقلال و تغيير و تزكيه و مبارزه با باطل بر دوش انسان بار مى‌كند، گفته‌اى سنگين است، و به همين سبب آدمى نياز به آن دارد كه از قيام شبانه/ ٢٢ براى توانا شدن بر حمل اين بار سنگين مدد گيرد، و بدين گونه سياق قرآن ارتباطى ميان ثقل قرآن و قيام ليل برقرار مى‌سازد، و براى ما اين مطلب را توضيح مى‌دهد كه نماز و شب زنده‌دارى حالت نفسى برخاسته از آنها، چون همه در شب صورت‌پذير شود، بهتر از آن است كه در روز فراهم آيد.

إِنَّ ناشِئَةَ اللَّيْلِ‌ برخاستن شب.» ناشئة در لغت از نشأ الليل يعنى آن را احداث كرد، آمده است؛ و اللَّه: آن را آفريد؛ و الحديث او الكلام: آن را وضع و آغاز كرد، و ساعات اول شب بدان‌