تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٢ - شرح آيات
شود: رتل الشيء مقصود آن است كه نظم و ترتيبى نيكو پيدا كرد؛ و رتّل الكلام، يعنى اجزاء سخن را خوب با يكديگر پيوست؛ و رتّل القرآن يعنى در خواندن قرآن تأنق و حكمت به كار برد. و رتل در اصطلاحات نظامى به معنى صف بستن سپاهيان و به ترتيب پشت سر هم قرار گرفتن آلات و ادوات نظامى است؛ و به قولى پايين آوردن صوت هنگام خواندن است. [٢١] [٥- ٦] خداى متعال يكى از پيامدهاى اساسى را كه سبب كشف اهميت قيام شبانه مىشود، بيان مىكند، و آن بيان نقش اساسى آن در ساخته شدن شخصيت مكتبى تواناى بر تحمل مسئوليت وحى است؛ امانت الاهى، از آن روى كه با هواهاى بشرى و آسايش دوستى آدمى مخالفت دارد، سنگين مىنمايد، و ايستار درست در برابر آن گريختن از قبول اين مسئوليت نيست، بلكه بالا بردن و رساندن مقام نفس به ترازى است كه بتواند با تزكيه و تربيت و تعليم از طريق برنامههاى گوناگون، بار آن مسئوليت را بپذيرد، و يكى از اين گونه وسايل قيام شبانه است كه در آيات گذشته به آن اشاره شد.
/ ٢١ إِنَّا سَنُلْقِي عَلَيْكَ قَوْلًا ثَقِيلًا ما به زودى بر تو سخنى را القا مىكنيم كه سنگين است.» عبد اللَّه بن عمر گفت: يعنى به زودى گفتهاى را به تو وحى مىكنيم كه بر تو و بر امّت سنگين است؛ [٢٢] و گفته شده كه مقصود از «ثقيلا» آن است كه جز قلبى تأييد شده با توفيق و نفسى تقويت شده با توحيد، نمىتواند حامل آن باشد؛ و به گفته ديگرى ثقيل به معناى عظيم الشأن و بلند مرتبه است، چنان كه گفته مىشود
اين كلام رصين است، و اين سخنى است كه چون در جاى خود قرار گيرد داراى وزن است؛ [٢٣] و قولى آن است كه در ميزان روز قيامت سنگين است. و قرطبى گفت: اين وابسته به امر واجب بودن قيام ليل است، يعنى از آن روى سنگين است
[٢١] - المنجد، ماده رتل با اضافه و تصرف.
[٢٢] - نور الثقلين، ج ٥، ص ٤٤٧.
[٢٣] - مجمع البيان، ج ١٠، ص ٣٧٨.