الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٢ - اما بفتح همزه و تخفيف ميم

١- همزه استفهام.

٢- ما، كه اسم و بمعناى « شيى » مى‌باشد و مراد از شيى « حق » است بنابراين لفظ « اما » يعنى: أحقّا.

مصنف گويد:

قول ايندسته صحيح و صواب مى‌باشد و بهر تقدير « ما » محلّا منصوب است بنابر ظرفيّت چنانچه كلمه « حقّا » بنابر ظرفيت در قول مفضّل بكرى منصوب گرديده:

يعنى: آيا سزاوار است كه همسايگان ما كوچ كنند؟ پس قصد ما با قصد ايشان مختلف است.

و اين نظريّه در اعراب « حقّا » رأى سيبويه بوده كه بعقيده ما نيز صحيح است بدليل قول قائد بن منذر قشرى:

يعنى: آيا سزاوار است اينكه من سرگردان عشق تو باشم در حاليكه دوستى و محبّت تو نسبت بمن نه سركه است، نه شراب.

در اين بيت شاعر لفظ « فى » را بر « الحق » داخل كرده و آنرا ظرف استعمال نموده لذا در تركيب آن بايد گفت: « انّ » با صله‌اش كه اسم و خبرش باشد مبتداء بوده و ظرف يعنى « فى الحق» خبرش مى‌باشد، پس اين بيت شاهد و دليل خوبى است بر اينكه نصب « حقّا » بنابر ظرفيّت مى‌باشد.

مبرّد مى‌گويد:

كلمه « حقّا » مصدر بوده بنابراين مفعول مطلق است براى عامل محذوف كه‌