الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٥٥ - جواب برخى از ادباء از دليل دوم
ادرك: فعل مضارع، صيغه متكلم وحده، ثلاثى مزيد، باب افعال، متعدى، معلوم، منصوب به « ان » مقدّره.
المنى: اسم، معرف بالف و لام، مفعول براى « ادرك » .
فاء: عاطفه.
ما: نافيه، غير عامله.
انقادت: فعل ماضى، مفرد، مؤنث، غائب، ثلاثى مزيد، باب انفعال، لازم، معلوم.
الآمال: اسم، جمع مكسر، مفردش، امل مىباشد، فاعل براى « انقادت » .
الّا: از ادات استثناء.
لام: حرف جرّ.
صابر: اسم فاعل، مفرد، مذكر، مجرور به « لام » مستثناء و مستثنا منه آن مقدّر بوده و تقدير كلام چنين است:
فما انقادت الآمال لشى الّا لصابر.
قوله: جوّز هذا المعنى فيه: ضمير در « فيه » به « او تفرضوا» راجع بوده و بنابراينكه آنرا غايت براى نفى جناح قرار دهيم معناى آيه چنين مىباشد:
لا جناح عليكم الى ان تفرضوا لهنّ فريضة .
قوله: لا لنفى المسيس: يعنى نميتوان گفت معنا چنين است:
ان طلّقتم النساء ما لم تمسوهنّ الى ان تفرضوا لهن فريضة .
قوله: التقريب نحو ما ادرى أسلّم او ودّع: معناى تقريب در اينمثال آنستكه بواسطه « او » سلام را قريب با وداع قرار دادهايم بطورى كه با هم مشتبه شده و متكلّم نميداند شخص سلام گفته يا وداع نموده است.
قوله: قاله الحريري: حريرى عبارتست از « قاسم بن علىّ» كه از ادباء بصره بوده و