الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣١٥ - جواب اخفش از استدلال به بيت ابى ذؤيب

تجزيه و تركيب‌

كانت: از افعال ناقصه ولى در اينجا تامّه مى‌باشد.

منازل: اسم، جمع منزل، مضاف، اسم براى « كانت » .

الّاف: اسم فاعل، جمع آلف، مضاف‌اليه، موصوف.

عهدتهم: فعل و فاعل و مفعول، فعل ماضى، صيغه متكلّم وحده صفت براى « الّاف » .

اذ: ظرف، متعلق به « عهدتهم » ، مضاف.

نحن: مبتداء و خبرش « متآلفون » است كه حذف شده و جمله اسميّه مضاف‌اليه براى « اذ » مى‌باشد.

اذ: تعليليه.

ذاك: مبتداء و خبرش « كائن » است كه حذف شد.

دون: ظرف بمعناى « عند » ، مضاف.

الناس: مضاف‌اليه براى « دون » .

اخوانا: مفعول دوّم است براى « عهدتهم » ، ذوالحال براى حال محذوف.

قوله: كان لم يكونوا حمى يتقى الخ:

تجزيه و تركيب‌

كان: مخفّف از مثقّل و ضمير شأن در آن اسمش مى‌باشد.

لم: حرف جازم.

يكونوا: فعل ناقص با اسمش.

حمى: خبر براى « يكونوا » ، موصوف، و جمله « لم يكونوا حمى» خبر است براى « كان » ، موصوف.