الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٠١ - دائم الاضافه بودن«اذ»

ترجمه:

مسئله ادبى‌

[دائم الاضافه بودن «اذ»]

« اذ » از اسمائى است كه لازم و واجب است به جمله اضافه شود اعم از آنكه جمله اسميّه بوده همچون فرموده حقتعالى:

و اذكروا اذ انتم قليل‌ ( بياد آوريد زمانى را كه اندك و كم بوديد).

شاهد در جمله « انتم قليل» بوده كه جمله اسميّه و مضاف‌اليه « اذ » واقع شده.

يا جمله فعليه باشد و در جمله فعليه نيز فرقى نيست بين اينكه فعلش لفظا و معنا ماضى بوده همچون: و اذ قال ربّك للملائكة: ( زمانيكه پروردگارت به فرشتگان گفت).

شاهد در جمله « قال ربّك» است كه جمله فعلى بوده و فعل در آن لفظا و معنا ماضى است.

و نظير:

و اذ ابتلى ابراهيم ربّه‌ ( و هنگاميكه آزمايش نمود ابراهيم عليه السلام را پروردگارش).

شاهد در جمله‌ «ابتلىابراهيم ربّه» است كه جمله فعليّه بوده و فعل در آن لفظا و معنا ماضى است.

و مثل:

و اذ غدوت من اهلك‌ ( زمانى را كه صبحگاه از ميان اهل خود بيرون آمدى).

شاهد در جمله‌ «غدوتمن اهلك» است كه جمله فعليّه بوده و فعل در آن لفظا و معنا ماضى ميباشد.

يا فعلش تنها از نظر معنا ماضى بوده نه بحسب لفظ همچون سه آيه ذيل:

١- و اذ يرفع ابراهيم القواعد ( زمانيكه بالا برد ابراهيم عليه السام پايه‌ها را).

٢- و اذ يمكر بك الّذين كفروا ( زمانيكه مكر و حيله نمودند بتو آنانكه كفر ورزيدند).

٣- و اذ تقول للّذي انعم اللّه عليه‌ ( زمانيكه گفتى بكسيكه خداوند بر او نعمت‌