الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٩٩ - ذكر دو معناى ديگر براى«اذ»

قوله: فلا يعمل فيها: ضمير در « فيها » به « اذ » عود مى‌كند.

قوله: لانّ المضاف اليه: يعنى: دارت.

قوله: لا يعمل فى المضاف: مقصود از « مضاف » ، كلمه « اذ » مى‌باشد.

قوله: و لا فيما قبله: ضمير در « قبله » به مضاف راجع بوده و مراد از « ما قبل المضاف» كلمه « بينما » مى‌باشد.

قوله: و انما عاملهما: يعنى عامل بينا و بينما.

قوله: و اذ بدل منهما: ضمير در « منهما » به بينا و بينما راجع است.

قوله: و اذ بدل منهما: ضمير در « منهما » به بينا و بينما راجع است.

قوله: العامل ما يلى بين: مقصود از « عامل » ، عامل در « بينما » بوده و مراد از « ما يلى بين» خبر « العسر » يعنى « حاصل » محذوف مى‌باشد نه « العسر » چه آنكه « العسر » جامد بوده و براى اعمال صلاحيّت ندارد.

قوله: بناء على انّها مكفوفة عن الاضافة اليه: ضمير در « انّها » به « بينما » راجع است و كلمه « مكفوفة » يعنى ممنوعة و ضمير در « اليه » به ما يلى بين عود مى‌كند.

قوله: كما يعمل تالى اسم الشرط فيه: ضمير در « فيه » به اسم شرط راجع است.

قوله: ثمّ حذف المبتداء: يعنى مجيئ زيد.

قوله: و قيل مبتداء: يعنى قيل كلمة « بين » مبتداء.

قوله: و تبعه ابن قتيبه: وى عارتست از عبد اللّه بن مسلم بن قتيبه دينورى كه از علماء علم ادب بشمار رفته و از وى مصنّفاتى باقى مانده كه از جمله آنها ميتوان، ادب الكاتب، الشعر و الشعراء، تفسير غريب القرآن، و تأويل مشكل القرآن را نام برد.

قوله: و حملت عليه الآية: يعنى آيه‌ و اذ قال ربك للملائكة .

قوله: و ليس القولان بشئ: در اين تعبير مسامحه است و بهتر بود كه مصنّف بگويد:

و ليس المعنيان بشئ.