الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٩٨ - ذكر دو معناى ديگر براى«اذ»

واو: حرف عاطف.

ارضيّن: فعل امر، مفرد، مذكر، حاضر، مؤكّد بنون تأكيد ثقيله، ثلاثى مجرّد، معلوم، لازم، فعل و فاعل و ضمير فاعلى در آن مستتر است باستتار وجوبى.

به: جار و مجرور، متعلق به « ارضيّن » ، ظرف لغو.

فاء: عاطفه.

بين: ظرف زمان، متعلّق است بفعل محذوف كه « دارت » تفسيرش مى‌كند.

ما: حرفيه، كافه از عمل جرّ.

العسر: مبتداء و خبرش « حاصل » است كه حذف شده.

اذ: بمعناى مفاجاة، مضاف.

دارت: فعل ماضى، مفرد، مؤنث، غائب، لارم.

مياسير: فاعل براى « دارت » .

قوله: و على القول بالظرفية: چه ظرفيّت مكانى و چه زمانى.

قوله: عاملها الفعل الذى بعدها: ضمير در « عاملها » به « اذ » راجع بوده و مقصود از « الفعل الذى بعدها» دارت مى‌باشد.

قوله: لانّها غير مضافة اليه: ضمير در « لانّها » به « اذ » راجع بوده و در « اليه » به الفعل الذى بعدها بر مى‌گردد و طبق اينقول تقدير كلام چنين ميباشد:

فبينما العسر دارت مياسير فى الوقت او فى المكان.

مؤلّف گويد:

صاحب حاشيه دسوقى در مقام اشكال مى‌گويد:

در مسئله آتيه خواهد آمد كه « اذ » از اسماء دائم الاضافة است و مى‌بايد بجمله اضافه گردد در حاليكه كلام اينجا بر خلاف آن مى‌باشد.

قوله: يفسره الفعل المذكور: مقصود از « الفعل المذكور» دارد مى‌باشد.

قوله: مضافة الى الجملة: يعنى جمله « دارت مياسير».