الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٩٦ - ذكر دو معناى ديگر براى«اذ»

عامل در « بينما » آنچه پهلوى آن است بوده بنابراينكه « بينما » از اضافه بما بعدش مكفوف و ممنوع باشد همانطوريكه تالى اسم شرط در آن عمل مى‌كند.

پاره‌اى ديگر معتقدند:

« بين » خبر است براى مبتداء محذوف و تقدير اينكلام:

بينما انا قائم اذ جاء زيد، چنين است:

بين اوقات قيامى مجيئ زيد.

سپس مبتداء يعنى « مجيئ زيد» حذف شد در حاليكه « جاء زيد» قرينه و دليل بر آن مى‌باشد.

برخى ديگر گفته‌اند:

« بين » مبتداء بوده و « اذ » خبرش مى‌باشد و معناى مثال مذكور چنين است:

حين انا قائم حين جاء زيد.

ذكر دو معناى ديگر براى «اذ»

سپس مصنّف گويد:

براى « اذ » دو معناى ديگر ذكر شده كه آندو عبارتند از:

الف: تأكيد و مقصود از آن اينستكه « اذ » در كلام زائد واقع شود.

اينمعنا را ابو عبيده گفته و ابن قتيبه نيز از او تبعيّت كرده است و هردو آياتى از قرآن را بر اينمعنا حمل كرده‌اند كه از آن جمله آنها آيه ذيل مى‌باشد:

و اذقال ربّك للملائكة . ا ب: تحقيق همچون « قد » و آيه مذكور يعنى‌ «واذ قال ربّك للملائكة» را برخى بر اينمعنا حمل كرده‌اند.

مصنّف گويد:

ايندو قول (قول بزائد واقع شدن و قول به تحقيق) قابل اعتناء نميباشند.