در سرزمين تبوک(تفسير سوره توبه) - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٢٩٦ - راه هاى درآمد دولت اسلامى

مى كند و يا مى بخشد. خداوند دانا و حكيم است».

بررسى نظام مالى و تشريح نظام اقتصادى اسلام، به بحث هاى مبسوط و مفصلى نياز دارد كه فعلاً از هدف ما بيرون است و گوشه اى از اين نظام مالى را، مالياتى به نام «زكات» تشكيل مى دهد. ما در تفسير آيه ٦٠، به اجمال در اين باره بحث نموديم و اكنون براى تكميل بحث گفتار گذشته را مجدداً دنبال مى كنيم. در كشورهاى سرمايه دارى دو نوع ماليات وجود دارد:

اوّل، ماليات مستقيم كه به سود خالص سهام شركت ها و درآمد بنگاه هاى اقتصادى و غيره تعلق مى گيرد.

دوم، ماليات هاى غير مستقيم كه به صورت تعرفه هاى گمركى يا انواع انحصارات، بر مردم تحميل مى شود.

ماليات هاى مستقيم، در بسيارى از كشورها روى اشكالاتى كه ميان مأمورين دولت ومؤديان ماليات، پيش مى آيد، نوعاً به طور كامل دست يافتنى نيست. رجال ثروتمند گاهى به وسيله رشوه، عقل و هوش و ايمان مأموران را مى خرند و اگر از اين راه نتوانست، از شخصيت و نفوذ خود استفاده مى نمايند و سرانجام از پرداخت ماليات شانه خالى مى كنند و اگر حكومت وقت، دولت ناتوانى باشد شاخص درآمدهاى مالياتى به حداكثر تنزل مى كند و اگر حكومت مقتدرى روى كار باشد و همه گونه تشبثات صاحبان زور و زر را خنثى كند، سرمايه داران داخلى سرمايه هاى خود را پنهان نموده و يا به خارج كشور منتقل مى سازند و سرانجام سطح توليد داخلى، كاهش يافته و موازنه اقتصادى به هم مى خورد.

اكنون صاحب نظران اقتصادى، براى حل اين گونه اشكال و تسهيل و تسريع در وصول ماليات، فشار روى ماليات غير مستقيم آورده و از اين راه از مردم ماليات هايى مى گيرند و بدين وسيله درآمد دولت ها را از راه تعرفه هاى گمركى و