در سرزمين تبوک(تفسير سوره توبه) - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ١٩٠ - ارتباط اين دو آيه با آيات قبل

را فراتر نهاده با زحمت هاى زيادى مى خواهند سوره ها را با يكديگر ربط دهند; مثلاً براى تقدّم سوره بقره بر آل عمران و مقدم شدن آل عمران بر مائده، وجوهى انديشيده ومرتكب تكلف زيادى شده اند.

كسانى كه از وضع نزول تدريجى قرآن آگاهند، به خوبى مى دانند كه اصرار بر اين مطلب از قبيل «لزوم ما لا يلزم» است و هيچ عاملى ما را الزام نمى كند كه روابط سوره ها را با هم حفظ كنيم; زيرا علاوه بر اين كه نظم فعلى قرآن با نظم نزولى آن كاملاً فرق دارد; قران مانند كتاب هاى بشرى نيست كه متضمن فصول و ابوابى بوده و مطالب آن به ترتيب مخصوصى چيده شود، بلكه به سان يك گلستان طبيعى است كه نظاره هر نقطه از آن هر چند شبيه نقطه ديگرش نباشد، مايه انبساط روح مى گردد.

امّا التزام به ارتباط آيات يك سوره نيز لزومى ندارد; زيرا سوره هاى قرآن با هم تفاوت دارند. گاهى سوره اى است كه هدف واحدى را تعقيب مى كند و تمام آيات با هم مربوط هستند و كوچك ترين انفصالى از نظر هدف ميان آيات نيست; مانند سوره يوسف و بسيارى از سوره هاى كوچك مكى. امّا سوره هايى كه بيش از هدف واحدى را تعقيب مى نمايند، آيات هر قسمت مخصوص به يك هدف، كاملاً با هم مربوط است و امّا حفظ ارتباط آنها با آيات قسمت ديگر، كه هدف جداگانه اى دارند، لزومى ندارد.

شما به عنوان نمونه در مضمون اين دو آيه و آيات قبلى كمى تأمل كنيد پس از تأمل خواهيد ديد كه لحن آيه ها و هدف آنها كاملاً با هم فرق دارد.

آيه هاى گذشته، در صدد بيان پيمان شكنى و تجاوزات آنها بود و روى مناسباتى رشته سخن به توضيح عقايد يهود و نصارا و تعديات احبار و رهبان كشيده شد و وظيفه مسلمانان با اين دو گروه تعيين گرديد. در آيه هاى مورد بحث و هم