در سرزمين تبوک(تفسير سوره توبه) - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ١٩٥ - شأن نزول اين دو آيه

«اگر روى گردانيد، به جاى شما گروه ديگرى را آورد كه مانند شما نباشند».

و در سوره مائده آيه ٥٤، اين گروه جانشين را چنين توصيف مى فرمايد:

(فَسَوْفَ يَأْتِى اللّهُ بِقَوْم يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ أَذِلَّة عَلَى الْمُؤْمِنينَ أَعِزَّة عَلى الْكافِرينَ يُجاهِدُونَ فِى سَبيلِ اللّه...).

«گروهى را جانشين شما مى سازد كه خدا آنها را دوست دارد و آنان نيز خدا را دوست دارند، با مؤمنان، افتاده و بر كافران سرفرازند. در راه خدا مبارزه مى كنند...».

از مراجعه به خود قرآن، درست به دست نمى آيد كه اين گروه جانشين، چه كسانى هستند، ولى از روايات عامه و خاصه كه به ابوهريره و ابوبصير منتهى مى شود، چنين برمى آيد كه اين گروه همان «موالى» و مسلمانان غير عربند.

مرحوم طبرسى در كتاب مجمع البيان در تفسير آيه (وَيَسْتَبْدِلْ قَوْماً غَيْرَكُمْ) ، نقل مى كند كه پس از نزول اين آيه مسلمانان از پيامبر پرسيدند: اين گروه چه كسانى هستند؟ در اين موقع سلمان نزد پيامبر نشسته بود، پيامبر فرمود: «هذا وقَوْمُه; اين فرد و قوم او». سپس افزود:

«لو كان الإيمان منوطاً بالثريا لتناوله رجال من فارس;

هرگاه ايمان در نقطه دورى باشد، مردانى از «فارس» آن را به دست آورند».

و نيز روايتى از ابوبصير نقل مى كندكه براى اختصار از نقل آن خوددارى مى كنيم.[١]