در سرزمين تبوک(تفسير سوره توبه) - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ١٣٥ - توضيح سه قسمت از آيه مورد بحث

نقطه متمركز سازيم. در چنين هنگام ابوعبيده طى نامه اى تذكر داده:

«اردد على القوم الّذين كنّا صالحناهم من أهل البلد ما كنّا أخذنا منهم; فإنّه لا ينبغى لنا إذ لا نمنعهم أن نأخذ منهم شيئاً;

آن چه از مردم «دمشق» به عنوان صلح و جزيه گرفته اى برگردان; زيرا در صورتى اين ماليات را حق داريم بگيريم كه حفاظت جان و مال آنان را برعهده بگيريم و اكنون شايسته نيست ما از آن دفاع نكرده چيزى دريافت كنيم».

٤. هنگامى كه عبادة بن صامت فرمانروايان مصر را به آيين اسلام خواند چنين گفت: شما مخيّريد: خواستيد آيين اسلام را اختيار كنيد و خواستيد بر آيين خود باقى بمانيد و جزيه بپردازيد، جان و دارايى و زمين و خانه شما را حفاظت مى كنيم و هركس از راه تجاوز به اموال شما دست دراز كند، سخت با او مى جنگيم.

باز نامه هاى ديگرى هست كه هر يك به تنهايى نظر اسلام را در گرفتن جزيه روشن مى نمايد و تاريخ نويسان در قسمت هاى «فتوحات»، مانند بلاذرى در كتاب فتوح البلدان و غيره جمع آورى نموده اند.

توضيح سه قسمت از آيه مورد بحث

آيه به جهت تهييج و روشن كردن ذهن مسلمانان، درباره «اهل كتاب» سه مطلب را تذكّر مى دهد:

١. (لا يُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَلاَ بِالْيَومِ الاخِر): «ايمان به خدا و روز بازپسين ندارند».

صحيح است كه «اهل كتاب» به خدا و روز رستاخيز ايمان دارند، ولى از آن جا كه خداشناسى آنان آلوده با شرك و تثليث بوده و بسيارى از مسيحيان كشته شدن عيسى(عليه السلام) را كفّاره گناهان خود مى دانند، از اين نظر قرآن از آنان سلب ايمان نموده