تفسیر آیات قیام و زندگی عبرت آموز حضرت موسی - ایزدی، عباس - الصفحة ٣٨٩ - تربيت و مجازات ثمرهى بلاها

اين كه از گرفتارى‌ها پند گيرند از آن بد استفاده مى‌كردند. هر موقع يك خوبى برايشان پيش مى‌آمد مى‌گفتند: اين قابليت خودمان است و اگر بدى به آنها مى‌رسيد، مى‌گفتند: اين از بد قدمى موسى است در سوره فجر آمده است كه اين خوى انسان است كه وقتى به او نعمت بدهد مى‌گويد: من مورد نظر خدا بودم و خدا مرا پسنديده است. و وقتى خداوند او را مبتلا كند و رزقش را يك كمى سخت بگيرد مى‌گويد: خدا به من توهين كرده است[١]، خوبى را از لياقت خود مى‌داند و بدى را به ديگران نسبت مى‌دهد. اما بدى‌هاى روزگار همه‌اش زير سر خودمان است. به قول ناصر خسرو:

نكوهش مكن چرخ نيلوفرى را

برون كن ز سر باد خيره سرى را

تو خود چون كنى اختر خويش بد

مدار از فلك چشم نيك اخترى را

خداوند به قوم موسى مى‌فرمايد: فال بد شما با خود شما است ولى اكثرشان نمى‌دانند. اين گرفتاريهائى‌كه در اين سالها براى مردم بنى‌اسرائيل پيش مى‌آمد براى تنبه اين‌ها بود و لطف خداوندى آن را اقتضاء مى‌كرد ولى اينان اگر خوب مى‌شد از خودشان مى‌دانستند و اگر بد مى‌شد از بد قدمى موسى مى‌دانستند و در ضمن توهين ديگرى كه مى‌كردند مى‌گفتند: اى موسى خودت را معطل نكن. هر چه از اين سحرها بيارى ما به تو ايمان نمى‌آوريم. (فَأَرْسَلْنٰا عَلَيْهِمُ اَلطُّوفٰانَ‌...) در اينجا خداوند مى‌فرمايد: كه بر آنها بادهاى تند فرستاديم و ملخ و شپش و خون كه هرجاى زمين را مى‌كندند به جاى آب خون بيرون مى‌آمد، اين‌ها نمونه‌هايى از عذاب الهى بود كه به‌طور جدا براى آنها نازل مى‌شد.

[١]. الفجر/ آيات ١٥ تا ١٨.