تفسیر آیات قیام و زندگی عبرت آموز حضرت موسی - ایزدی، عباس - الصفحة ٢٦٤ - نظارت خداوند عامل محدوديت آزادى انسان

داشته باشد. قوانين الهى هم روى همين مبناست. كه دنيائيست و جنبه‌ى آخرتى هم دارد. ممكن است ديد كسى اين طور باشد كه ما هستيم و اين دنيا ولى ديد انسانِ ديگرى اين است كه ما از طرف خدا آمده‌ايم و باز گشت و معادى داريم. لذا بايد روى برنامه‌هاى دنيا قوانين و مقرراتى وضع بشود و محدوديت‌هائى روى برنامه‌هاى دنيا باشد.

نظارت خداوند عامل محدوديت آزادى انسان

عامل پنجم براى محدود ساختن آزادى و اراده و خواست انسانها، نظارت خداوند است در اينجا حديثى از كتاب مجموعه‌ى ورام بن ابى فراس به نقل از بحارالانوار نقل مى‌كنيم: كه دلالت مى‌كند برمحدود بودن آزادى انسان در عمل و خواسته دل به جهت نظارت خداوند بر اعمال. ابوالاسود دئلى از پدرش نقل مى‌كند كه گفت

«قَدِمتُ الربذه» وارد ربذه شدم. (ربذه تبعيدگاه حضرت ابوذر غفارى است كه داستان مبارزات او با خليفه سوم و معاويه معلوم است كه بالاخره او را به بيابان خشك و سوزان ربذه تبعيد نمودند تا سرانجام خودش با بعضى از افراد خانواده‌اش در آن بيابان به شهادت رسيدند). ابوالاسود مى‌گويد: آن وقتى كه ابوذر تبعيد بود

دَخَلْتُ عَلَى ابوذر (جندبن جناده) براو وارد شدم و او برايم گفت:

دَخَلْتُ عَلى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه و آله و سلم فَلَمْ أَرَ فِي الْمَسْجِدِ أَحَداً مِنَ النَّاسِ إِلَّا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه و آله و سلم وَ عَلِيٌّ إِلَى جَانِبِهِ جَالِس» ابوذر مى‌گويد روزى بر رسول اكرم صلى الله عليه و آله و سلم در مسجدش وارد شدم كسى را نديدم مگر حضرت على عليه السلام را كه پهلوى پيامبر نشسته بود.

«فَاغْتَنَمْتُ خَلْوَةَ الْمَسْجِدِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي