تفسیر آیات قیام و زندگی عبرت آموز حضرت موسی - ایزدی، عباس - الصفحة ٣٧٤ - نتيجهى آزمايشهاى الهى

خوى همنشين روى انسان اثر مى‌گذارد. و اول ممكن است ايمان انسان ضعيف باشد و خيلى خالص نباشد ولى به عمل كه وادار شد كم كم خالص مى‌شود كه اين همان تمحيص است. بعضى‌ها منافق بودند ولى آنها را در جمعيت مسلمانان راه مى‌دادند و به روى آنها نمى‌آوردند كه تو منافق هستى. كم‌كم نفاقش رفع مى‌شد. چون قابل اصلاح و تربيت بودند. آزمايشهاى الهى كه پيش مى‌آيد كم كم ايمان ضعيف به سوى كامل شدن پيش مى‌رود. همين ملت ايران قبلاً به اين درجه‌ى ايمان كه حالا هستند نبودند ولى حوادث، آنها را وادار به عمل كرد و مردم خالص شدند.

محق، اثر سوّم امتحان الهى

از آيات قرآن اين‌جور استفاده مى‌شود كه حتى كفار هم بواسطه حوادث از كفر بيرون مى‌آيند (محق). در تمحيص كه خداوند مومنين را خالص مى‌كند در جنب آن محق و زايل كردن كفر و شركى هم هست. بى‌تعارف بايد گفت در كنار رگ ايمانى هر كدام از ما يك رگ كفر هم هست.

در قرآن آمده (وَ مٰا يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللّٰهِ إِلاّٰ وَ هُمْ مُشْرِكُونَ‌)[١] اكثر اينان ايمان ندارند مگر اين كه يك شركى هم دارند از آن‌طرف همراه با خالص شدن ايمان كفر هم به تدريج محو و نابود مى‌شود و افراد به سوى مؤمن كامل شدن مى‌روند.

[١]. يوسف/ ١٠٦.