تفسیر آیات قیام و زندگی عبرت آموز حضرت موسی - ایزدی، عباس - الصفحة ٣٧٧ - تمييز خوب و بد نتيجه امتحان الهى

هر آينه باخواست خدا با امنيت داخل مسجدالحرام مى‌شويد اين بود كه پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم به مردم فرمود: آماده شويم، مى‌خواهيم به مكه برويم. مردم مشتاق جمع شدند و مشركين مكه تصميم گرفتند از ورود پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم و مسلمانان به مكه جلوگيرى كنند و مدت زيادى در يك بيابان خشك به نام حديبيه ماندند تا بالاخره قرار داد صلحى بين مسلمانان و مشركين به امضاء رسيد و به صلح حديبيه معروف گشت و بعضى از مسلمانان از اين قرار داد ناراحت شدند.[١] اما اين قرار داد آن‌قدر آثار خوب داشت كه قران از آن به عنوان فتح ياد كرده، و إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحاً مُبِينا[٢] در اين رابطه نازل گرديد يكى از مواد قرار داد اين بود كه در مكه جنگ نشود (چون گرچه اهل مكه كافر بودند و با مسلمانها خيلى بدى مى‌كردند ولى بين آنها مومنينى هم بودند) بنابراين يكى از دستاوردهاى اين صلح محفوظ ماندن مؤمنينى بود كه در مكه و بين كفار زندگى مى‌كردند. و شأن نزول سوره‌ى فتح همين صلح حديبيه بود كه فتح المبين شد.

آيه ٢٥ اين سوره مى‌فرمايد: (وَ لَوْ لاٰ رِجٰالٌ مُؤْمِنُونَ وَ نِسٰاءٌ مُؤْمِنٰاتٌ لَمْ تَعْلَمُوهُمْ‌...) اگر نبودند مردان و زنان مومنى كه شما نمى‌شناختيد آنها را و آنها را در جنگ از بين مى‌برديد، يك عار و ننگى بود براى شما، اگر اين‌ها جدا بودند ما كافرانِ اين‌ها را عذابى دردناك مى‌داديم (البته عذاب دنيائى). اينجا مشركين مكه از صدقه سر مؤمنين مكه از بين نرفتند بنابراين اينجا از نظر اجتماعى خوب و بد باهم مخلوط بودند.

[١]. همان، ذيل آيات ١٦ تا ٢٠ تفسير مجمع البيان.

[٢]. همان/ ٢.