تفسیر آیات قیام و زندگی عبرت آموز حضرت موسی - ایزدی، عباس - الصفحة ١٨٨ - عقل محدود به ذات نامحدود پى نمىبرد

مشرق و مغرب و آنچه بين آنهاست. يعنى تمام عالم بالا و پائين، آسمان و زمين، مشرق و مغرب و هر چه بين آنهاست متعلق و مخلوق خداست. بعد حضرت موسى يك حرف عالمانه‌اى خطاب به فرعون مى‌زند كه جواب توهين اوست مى‌فرمايد: (إِنْ كُنْتُمْ تَعْقِلُونَ‌)[١] اوست خدايى‌كه براى شما وصف كردم (اگر شما عاقل باشيد) يعنى اگر اين خدا را نمى‌فهميد ديوانه هستيد. (قٰالَ لَئِنِ اِتَّخَذْتَ إِلٰهَاً غَيْرِي لَأَجْعَلَنَّكَ مِنَ اَلْمَسْجُونِينَ‌) فرعون از روى قدرت صحبت مى‌كند و مى‌گويد:

«اگر خدائى غير از من برگزيدى ترا زندانى مى‌كنم»:(قٰالَ أَ وَ لَوْ جِئْتُكَ بِشَيْ‌ءٍ مُبِينٍ‌)[٢] حضرت موسى عليه السلام مى‌فرمايد حتى اگر دليل آشكار و واضحى داشته باشم‌؟

عقل محدود به ذات نامحدود پى نمى‌برد

در اين قسمت توجه به اين نكته لازم است كه همه‌ى علماء اسلام اعتقاد دارند كه: انسان نمى‌تواند به كنه ذات خداوند پى ببرد، عقل از درك ذات خداوند عاجز است، عقل تا اين حد درك مى‌كند كه از آنجائى‌كه اين عالم وجود دارد و موجودات نيز وجود دارند و خود به خود نمى‌توانند باشند، وجود آنها منتهى مى‌شود به يك ذاتى كه خود او قائم به ذات است وجودش عين ذاتش مى‌باشد، و ديگر وابسته به علت نيست بلكه خودش علت تمام موجودات است او علت العلل و واجب الوجود است و هستى‌اش از خودش است عقل به صفات واجب الوجود پى مى‌برد كه: خداوند عالم قادر وحىّ است. اما چرا عقل نمى‌تواند به كنه ذات خداوند

[١]. شعراء/ ٢٣ تا ٢٨.

[٢]. همان/ ٢٩ تا ٣٠.