تفسیر آیات قیام و زندگی عبرت آموز حضرت موسی

فهرست مطالب

مقدمه پژوهشكده

زندگينامه

مبارزات سياسى و اجتماعى

* درس اول

قصههاى قرآن، عبرتِ خردمندان

عبرت در كلام حضرت على عليه السلام

سرگذشت پيامبران تقويت دلها

غرور و غلبهى هواى نفس

خوددارى از غيبت و عيب جوئى ديگران

حفظ حيثيت نهادهاى انقلابى

* درس دوم

پيدايش بنىاسرائيل

تولّد حضرت موسى عليه السلام

داستان حضرت موسى عليه السلام

ايجاد تفرقه

تبعيض و گروهبندى

فرق تفاوت و تبعيض

برترى جوئى فرعون و استضعاف مردم

اِفساد، به هم زدن نظم جامعه

قدر ناشناسى دنيا

پيروزى مستضعفان

* درس سوم

اراده خداوند، حاكميت مستضعفان

قواى مشترك انسان و حيوان

وجدان (نفس سرزنشگر)

غلبهى معنويات

* درس چهارم

غلبه معنويات بر جسمانيت

غلبه طالوت بر لشگر جالوت

برترى فكر مطلق بر فكر شخصى

عملى شدن تدريجى وعدهى حق

* درس پنجم

زمين ارث صالحان

خوبيها اثر انبياء

قانون واحد ملاك امت واحد

خداوند دلها را آماده پذيرش حق مىكند

وجدان (نفس لوامه) شعبهاى از روح

* درس ششم

غلبه دين توحيدى و قانون الهى

ضرب المثل براى بهانههاى بنى اسرائيلى

نقش انبياء بذر افشانى خوبىها

تفاوت انبياء و مخترعان

* درس هفتم

علم، ويژهى انسان

گفت و گوى گربه و پلنگ

غرائز نامنتهاى انسان و پوشش دينى و عدالت خواهى

اقسام وحدت (حقيقى، اعتبارى، صناعى و فرهنگى)

وحدت فرهنگى جامعهى اسلامى

ملاك برترى و فضيلت در اسلام

تقوا ملاك برترى

بينش صحيح ملاك امتياز جامعهها

قانون خوب كدام است؟

* درس هشتم

وحدت فرهنگى، وحدت جامعه اسلامى

عقيده صحيح ملاك امت برتر

توحيد دعوت جهانى پيامبر

پيروزى حق بر باطل و هماهنگى دستگاه هستى باحق

وجدان، قاضى عادل

* درس نهم

به فرزندى گرفتن موسى عليه السلام

داستان موسى نمونهاى از امداداهاى غيبى

جهان اسباب و مسببّات

عدو شود سبب خير اگر خدا خواهد

* درس دهم

بازگشت موسى عليه السلام به آغوش مادر

آفت غرور و رفيق مغرور

ارادهى خداوند و امدادهاى غيبى

* درس يازدهم

مقام علم و فرمانروائى موسى عليه السلام

بازگشت نتيجهى اعمال

مقام نبوت پاداش زحمات حضرت موسى عليه السلام

علم تعبير خواب پاداش تقواى ابن سيرين و موسى عليه السلام

جزاى خوددارى از انفاق

* درس دوازدهم

توحيد حضرت موسى عليه السلام قبل از نبوت

درگيرى حضرت موسى عليه السلام با ظلم و تجاوز

قصّهى دعوا (چنگ بهم زدن و پنهان شدن خوبيها و زيبائيها)

توحيد پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم قبل از نبوت

ارزش ايمان على عليه السلام در كودكى

مسئوليت سنگين و تواضع انبياء

* درس سيزدهم

نشانههاى ظالم در كلام اميرالمؤمنين عليه السلام

علامت اول ظالم، ظلم به مافوق

علامت دوّم ظالم، اهانت و برترى به زيردستان

علامت سوّم ظالم، كمك به ظلم

درخواست استفاده از نعمت در راه خدا

كمك خواستن سبطى و فاش شدن قتل مرد فرعونى

توسل به خدا، جلالت اولياءالله

ورود حضرت موسى عليه السلام به مدين و آشنائى با حضرت شعيب عليه السلام

آب كشيدن حضرت موسى عليه السلام و عفت دختران شعيب

نيرومند و امانتدارى دو ويژگى موسى عليه السلام

پيشنهاد ازدواج به حضرت موسى عليه السلام

* درس چهاردهم

ربوبيت خداوند و مقام پيامبرى حضرت موسى عليه السلام

دو معجزه حضرت موسى عليه السلام

معجزه چيست و دليل آن كدام است؟

خداوند قادر بر ممكنات است

تولّد حضرت عيسى عليه السلام

* درس پانزدهم

چرا انبياء معجزه مىآورند؟

انبياء براى چه مطالبى معجزه مىآورند؟

امامت و نبّوت از مراتب كمال بشريت

هر بشرى نمىتواند پيامبر باشدت

* درس شانزدهم

مأموريت موسى عليه السلام و درخواست وزير

گفتگوى موسى و فرعون

معرفى خداوندتوسط موسى عليه السلام

عقل محدود به ذات نامحدود پى نمىبرد

امتياز انسان از موجودات

* درس هفدهم

مأموريت حضرت موسى عليه السلام

زمامداران فاسد منشاء فساد جامعه

تقصير مستضعفان

خود دارى از خشونت در تربيت

مبارزه با فرعون و نجات بنىاسرائيل

بت پرستى بنىاسرائيل و ادعاى خدائى فرعون

* درس هيجدهم

فلسفهى تكرار سرگذشتهاى قرآن

نبوت مقام عالى بشريت

مخالفت فرعون با حضرت موسى عليه السلام

وعده حضرت موسى با فرعون

خيرخواهى صفت خوب انبياء

احترام ساحران به حضرت موسى عليه السلام

سحر در قوّهى خيال

مقابله على عليه السلام با عمرو بن عبدود در جنگ احزاب

* درس نوزدهم

جمع كردن ساحران

قضاوت دربارهى خوبى و بدى اعمال و اشخاص فقط با خداست

* درس بيستم

تهمت ساحر و كذّاب به حضرت موسى عليه السلام

مؤمن آل فرعون

* درس بيست و يكم

برترى جوئى فرعون

جهالت و بىخبرى عامل سلطه

* درس بيست و دوّم

استجابت دعاى حضرت موسى عليه السلام

تاج و تخت سلاطين از اشك چشم يتيمان

فقر و تهىدستى نبايد عامل تحقير شود

ارزش انسان به علم و معنويت

توجه و عنايت به فقر

* درس بيست و سوّم

عمل صالح و تقوا عامل تقرب بيشتر به خدا

حكومت و فرمانروائى ذاتى مخصوص خداوند

فرمانروائى و حكومت خداوند در پرتو مالكيت حقيقى

اعطاء سمت فرمانروائى به پيامبران توسط خداوند

مقام و منزلت ما نزد خداوند

* درس بيست و چهارم

انتخاب طالوت به فرماندهى و بهانهى بنىاسرائيل

حكومت تنظيم ارادهها است

جهات پنجگانه محدوديت خواستهها و آزادى

* درس بيست و پنجم

حكومت و آزادى

محدوديت از ناحيه جامعه

آيندهنگرى محدود كنندهى آزادى مطلق

نظارت خداوند عامل محدوديت آزادى انسان

* درس بيست و ششم

حكومت عادله ناظر بر ارادهى جامعه

گوش و دل سپردن به موعظه

* درس بيست و هفتم

ادب، زمينهى هدايت ساحران

وحى نوعى تفهيم است

ساحران در مقابل عظمت حق به سجده افتادند

چند نكته اخلاقى

توبه فضيل بن اياز

داستان بشر حافى

قضاوت خوبى و بدى اشخاص با خدا است

كارهاى قبلىها را خراب جلوه ندهيم

* درس بيست و هشتم

سحر و خطاى باصره

ترس موسى از غلبه جاهلان و دولت گمراهى

شكست و پيروزى صحنههاى امتحان

بىحقيقت رسوا خواهد شد

موعظه كار امروز را به فردا نينداز

* درس بيست و نهم

ايمان ساحران و تهديد فرعون

نكات اخلاقى

1 - ظاهر اشخاص ملاك خوبى و بدى نيست

2 - ساحران فرعون و جرقّه معرفت

3 - هر چيز به جنس خود تمايل دارد

4 - راه تسليم و معرفت الهى

* درس سىام

معناى اسلام و تسليم

فلسفه و روحيهى خوش بينى

تسليم و رضا

مردن از بين رفتن نيست

* درس سى و يكم

حاشيه نشينها و مشاوران حكومت

هدايت ساحران

به كارگيرى نعمت در كمك به مظلوم

توجيهِ ظلم، منطق دستگاه ظالم

* درس سى و دوّم

انواع مالكيّت

زندگى اجتماعى چيست؟

افزايش احتياجات در پرتو پيشرفت علم

اجتماعى بودن انسان

مالكيت حقيقى خداوند

كِبر و كوچك شمردن گناهان

* درس سى و سوّم

شكايت بنى اسرائيل و دستور موسى عليه السلام به صبر

خوف و فتنه فرعون

جنگ تا رفع فتنه يعنى چه؟

جنگ تا رفع فتنه يعنى رفع موانع خداپرستى نه كشور گشائى

توكل برخدا نه به اسباب ظاهرى

توكل حضرت موسى عليه السلام

* درس سى و چهارم

گرفتاريها، درس عبرت براى بنىاسرائيل

فال بد به آمدن پيامبر

سرنوشت بد انسان به دست خود اوست

گفتگوى گرگ و بره

چرا دين اكراه بردار نيست؟

* درس سى و پنجم

توكل قوم موسى

آزمايش الهى چيست؟

به بندگان خدا به كوچكى نگاه نكن

آزمايش افراد با يكديگر

همه پيش آمدها امتحان است

تغيير قبله و امتحان مسلمانان

* درس سى و ششم

خشم و غضب وسيلهى امتحان

هدايت و امتحان خدا به چه معنى است

امتحان الهى چيست؟

* درس سى و هفتم

حوادث و دستورات الهى سبب امتحان الهى

تربيت و به كمال رساندن خداوند

صنعتگر از طبيعت نقشه مىگيرد

* درس سى و هشتم

آزمايش الهى براى چيست؟

ثواب و عقاب بر عمل است نه خوبى و بدى

امتحان براى ظاهر شدن باطن است

* درس سى و نهم

نتايج امتحان الهى

علم در مقام ذات و فعل

* درس چهلم

نتيجهى آزمايشهاى الهى

تأثير متقابل بين اعتقاد و عمل

محق، اثر سوّم امتحان الهى

* درس چهل و يكم

تمييز خوب و بد نتيجه امتحان الهى

صلح حديبيّه

چه چيزى مانع شد حضرت على از حق خود دفاع نكند

* درس چهل و دوّم

وحى و معجزه

درخواست و نفرين حضرت موسى عليه السلام

سخت دلى نتيجهى گناه

اجابت دعاى موسى و هارون عليه السلام

عوام فريبى فرعون

* درس چهل و سوّم

تربيت و مجازات ثمرهى بلاها

انتقام بشرى و الهى

خوى الهى و حيوانى انسان

عذابهاى تأديبى

خشم خداوند به چه معنى است؟

همبستگى اهل ايمان و تقويت يكديگر

ترغيب به نيكى

* درس چهل و چهارم

مراحل زندگى حضرت موسى عليه السلام

مأموريت حضرت موسى عليه السلام

پيامبران طبيبان در گردش

پيامبران به باطن انسانها مىنگرند

حكومت پيامبران و ولايت فقيه

* درس چهل و پنجم

پياده كردن احكام تدريجى اسلام

ابلاغ تدريجى حرمت شراب

نجات سبكباران

سلمان و نجات سبكباران

* درس چهل و ششم

بنىاسرائيل و عذابهاى الهى

انتقام، مقتضاى عدالت خداوند

معاد، اقتضاى عدالت خداوند

سئوالهاى خداوند براى اقرار گرفتن است

وجدان بيدار بهترين قاضى

فلسفه معاد در ثواب و عتاب

خداوند شاهد و حاكم است

* درس چهل و هفتم

خروج موسى از مصر و جمعآورى نيرو توسط فرعون

عامل خشم فرعون

غرق شدن فرعونيان و نابودى زندگى آنها

سرنوشت اموال و گنجهاى فرعونيان

دريائى كه فرعونيان در آن غرق شدند

توكل و روحيهى توحيدى موسى عليه السلام

هدايت انبياء از راه وحى

فهرست اهمّ منابع و مآخذ

تفسیر آیات قیام و زندگی عبرت آموز حضرت موسی - ایزدی، عباس - الصفحة ٢٠ - مقدمه پژوهشكده

اين همه فيلسوف و متكلم و عارف در طول تاريخ آمده‌اند و همه ريزه خوار سفره قرآن بوده و هستند و همه در برابر آن سر تعظيم فرود آورده‌اند.

پژوهشكده علوم و معارف قرآنى علامه طباطبائى رحمه الله با فضل و عنايت خداوند متعال و با استعانت از حضرت ولى عصر عليه السلام و در پرتو كرامات حضرت فاطمه معصومه عليها السلام كه با هدف جذب محققان، مولفان و مترجمان و صاحب نظران در زمينه‌هاى مختلف علوم و معارف قرآنى جهت استفاده از ظرفيت‌هاى موجود انقلاب شكوهمند جمهورى اسلامى به منظور پژوهش و تحقيق در علوم قرآنى، ترويج و تبيين معارف والاى قرآن كريم، تدوين كتب و پژوهش‌هاى علمى و تحقيقى و تربيت محققان و مدرسان در حوزه‌هاى مختلف علوم قرآنى توسط آستانه مقدسه حضرت فاطمه معصومه عليها السلام در سال ١٣٨٨ تأسيس گرديد و پژوهش‌هاى روز آمد را وجهه همّت خود قرار داده است.

پژوهشكده علوم و معارف قرآنى علامه طباطبائى رحمه الله