تفسیر آیات قیام و زندگی عبرت آموز حضرت موسی - ایزدی، عباس - الصفحة ١٨٩ - امتياز انسان از موجودات

پى ببرد، در حالى كه پى به كنه ذات ساير موجودات مى‌برد بخاطر اين است كه موجودات وجودشان حدّ دارد و محدود است از اين جهت عقل به آن احاطه دارد. اما وجود ذات حق بى‌نهايت است و نامحدود و عقل كه خود محدود است نمى‌تواند پى به نامحدود ببرد چون برآن احاطه ندارد. بلكه اوست كه بر عقل انسان محيط است و به قول شاعر:

به كنه ذاتش خرد برد پى

اگر رسد خس به قعر دريا

اگر يك آشغال بى‌مقدار مى‌تواند خود را به قعر دريا برساند عقل هم قادر است كنه ذات حق تعالى را درك كند. ذات حق به عقل ما نمى‌گنجد. سئوال از اين‌كه ذات حق چيست، سئوال بيجائى است. اگر از ما سئوال شود كه انسان چيست‌؟ اين سئوال بجاست و ما پاسخ مى‌دهيم: انسان حيوانى است ناطق زيرا موجودات سه قسم‌اند: جمادات، نباتات و حيوانات.

امتياز انسان از موجودات

قسم اول (جمادات) موجوداتى هستند كه نه درك دارند، نه نمو و نه توليد مثل، يك كوه را اگر منفجر كنند درك نمى‌كند و بزرگ هم نمى‌شود و نسل خود راهم پديد نمى‌آورد. اما قسم دوم نباتات (اجسام نامى) - اجسامى هستند كه: رشد و نمو دارند، يعنى از محيط اطراف خود و خارج وجود خود، چيزهائى را مى‌گيرند و تغذيه مى‌كنند و علاوه بر آن به تنه، شاخه‌ها و برگ‌هاى خود هم سهم مى‌دهند كه به جذب غذا و تغذيه و تقسيم بندى آن تنميه مى‌گويند. گياهان مى‌توانند مثل خود را هم به وجود بياورند. اين نكته معلوم باشد به وجود آوردن در اين مورد از روى مسامحه است به وجود آورنده‌ى حقيقى خداست اگر تخم يك گياه يا گل و يا دانه‌ى آن يعنى قسمتى كه از گياه اصلى جدا شده و مقدارى از اجزاء غذائيه