تفسیر آیات قیام و زندگی عبرت آموز حضرت موسی - ایزدی، عباس - الصفحة ٧٧ - وجدان (نفس لوامه) شعبهاى از روح

را كار نداريم بلكه افراد به اعتبار زير پوشش آن دين و آن عقيده مورد نظر هستند، يعنى: اين مرام به تدريج غلبه مى‌كند و منافاتى هم با برپايى دولت حقه بطور ناگهانى ندارد و نيز اين غلبه به اعتبار اشخاص نيست بلكه به اعتبار جامعه‌ى زير پوشش آن مرام حق است.

خداوند دلها را آماده پذيرش حق مى‌كند

مطلب ديگر اين‌كه سِرّ غلبه چيست‌؟ گفتيم كه بزرگان مى‌گويند: ترتيب كار خداوند اين است كه دل‌ها را آماده براى پذيرش حق كرده است اين مطلب را خوب دقّت كنيد كه گفته شد انسان با حيوانات يك سرى قواى مشترك دارد مانند: قوّه شهوت و غضب، بواسطه قوّه‌ى شهوت است كه نسل انسان باقى مى‌ماند و اگر اين قوّه نبود اصل وجود انسان در خطر بود چه در اثر شهوتِ خوردن و آشاميدن كه بواسطه ذائقه مزه و طعم غداها را مى‌فهميم و به آن ميل پيدا مى‌كنيم و شيرينى و دارو برايمان تفاوت دارد و نيز قوّه غضب كه ما را وادار مى‌كند كه در مقابل تمام چيزهايى‌كه وجودمان را تهديد مى‌كند و خطرناك است از خود دفاع كنيم. مثلاً درب خانه‌هايمان را مى‌بنديم تا دزد اموالمان را نبرد و اين قوا بين انسان و حيوان مشترك است، منتهى در انسان بى‌نهايت است و اگر منحرف شود و از مسير طبيعى و اصلى خود خارج گردد انسان را به بى‌راهه مى‌كشاند.

وجدان (نفس لوامه) شعبه‌اى از روح

علاوه بر اين قواى مشترك انسان داراى يك قوّه مخصوص به خود نيز هست كه سبب مى‌شود هرگاه قوّه غضب يا شهوت، انسان را به مسير خلاف كشاند نادم