تفسیر آیات قیام و زندگی عبرت آموز حضرت موسی - ایزدی، عباس - الصفحة ٣٩٣ - خوى الهى و حيوانى انسان

قاعده‌اش اين است كه انسان آدم طبيعى و خوبى باشد، پند پذير باشد نخواهد كه با كتك ادب شود خوب كم كسى است كه اين طور باشد، بعضى اشخاص با فشار كمى متذكر مى‌شوند و به خود مى‌آيند. اما عده‌اى ديگر مانند فرعون هيچ گاه سر عقل نمى‌آيند و آن وقت خداوند از آنها انتقام مى‌گيرد. اگر عذابهاى تأديبى كارگر نيفتاد، آخر سر غذا به استيصال فرود مى‌آيد يعنى آن عذاب اصلى كه عذاب ريشه كن كردن است. خداوند در سوره سجده مى‌فرمايد: (وَ لَنُذِيقَنَّهُمْ مِنَ اَلْعَذٰابِ اَلْأَدْنىٰ دُونَ اَلْعَذٰابِ اَلْأَكْبَرِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ * وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ ذُكِّرَ بِآيٰاتِ رَبِّهِ ثُمَّ أَعْرَضَ عَنْهٰا إِنّٰا مِنَ اَلْمُجْرِمِينَ مُنْتَقِمُونَ‌)[١] به اين مردم از عذاب پائين‌تر مى‌چشانيم نه آن عذاب بزرگتر. چرا اين‌كار را مى‌كنيم شايد اين مردم برگردند و بازگشت كنند. اما همه اين‌جور نيستند كه باز گشت كنند چه كسى است كه ظالم‌تر و ناعادل‌تر است از كسانى‌كه به واسطه آيات پروردگار به آنها تذكر داده مى‌شود و در عين حال اعراض مى‌كنند، ظالم‌تر از آنها كيست كه با اين كه خداوند مى‌خواهد بيدار شوند توجّهى نمى‌كنند، بعد مى‌فرمايد: ما از مجرمين انتقام مى‌گيريم اين انتقام پائين‌تر از عذاب ريشه كن، كُن است.

در آيه ٥٥ سوره زخرف مى‌فرمايد:

(فَلَمّٰا آسَفُونٰا اِنْتَقَمْنٰا مِنْهُمْ فَأَغْرَقْنٰاهُمْ أَجْمَعِينَ‌)

«همين كه اين‌ها ما را به خشم و به تأسف در آوردند ما هم تمام آنها را در دريا غرق كرديم».

[١]. سجده/ ٢١ و ٢٢.