تفسیر آیات قیام و زندگی عبرت آموز حضرت موسی - ایزدی، عباس - الصفحة ٢٦٦ - نظارت خداوند عامل محدوديت آزادى انسان

به قول حافظ:

بنده‌اى در همه اوقات خدا با او بود

او نمى‌ديدش و از دور خدايا مى‌كرد

يار نزديك‌تر از من به من است

اين عجب بين كه من از وى دورم

در حقيقت دورى ما از خداوند همان توجه به‌خودمان و غفلت مان مى‌باشد.

ميان عاشق و معشوق هيچ حايل نيست

تو خود حجاب خودى حافظ از ميان برخيز

خداوند به اعمال و نيات ما آگاه بوده و هست. مرحوم فيض كاشانى مثالى مى‌زند او مى‌گويد: اگر كسى يك بچه سر راهى را بر دارد و تكفل كند و بزرگ نمايد و بعد هم به او سرمايه دهد تا با آن تجارت كند. ولى اين بچه سر راهى پنهانى به صاحب خود خيانت نمايد و يك وقت متوجه شود كه ارباب او را مى‌بيند و متوجه خيانت‌هاى اوست، از خجالت و شرم مى‌خواهد كه زمين دهان باز كند و او را به بلعد در قيامت هم ما مى‌فهميم كه نه تنها اين اعمالى كه به وسيله اعضاء و جوارح ما انجام شده خداوند به آن آگاه بوده است. بلكه به نيت‌هاى دل ما هم آگاه بوده است و نزد او آشكار بوده است. حتى اگر خداوند هيچ عذابمان هم نكند همين عذاب خجالت برايمان از هر عذابى سخت‌تر و دردناك‌تر است.

شاعر:

خدايا در آتشم بسوز و مبر نام معصيت

كه آتش به گرمى عرق انفعال نيست