تفسیر آیات قیام و زندگی عبرت آموز حضرت موسی - ایزدی، عباس - الصفحة ٣٥٤ - هدايت و امتحان خدا به چه معنى است

اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود

«هَكَذَا تَصْنَعُ الْمَوْعِظَةُ الْبَالِغَةُ بِأَهْلِهَا»[١] موعظه رسا به اهلش اين‌گونه اثر مى‌كند؟ شخص ديگرى آن‌جا بود گفت اى على چرا در خودت اثر نمى‌كند در اينجا مشاهده كنيد: سخن و گوينده آن يكى (حضرت على عليه السلام) است ولى در دو نفر چگونه اثر مى‌كند؟ به قول ملاى رومى:

مه فشاند نور و سگ عوعو كند

هركسى بر خلقت خود مى‌تند

هر كسى را خدمتى داده قضا

در خور آن گوهرش در ابتدا[٢]

همام آن‌چنان سخنان على عليه السلام در او اثر مى‌كند كه قالب تهى مى‌كند و آن ديگرى ايراد مى‌گيرد. اين يك ابتلائى بود براى آن دو نفر كه در مقابل حضرت على عليه السلام به دو گونه متفاوت از خود عكس‌العمل نشان مى‌دهند. بنا بر اين معناى امتحان الهى اين است كه از يك طرف حوادث مختلف جهان و از طرف ديگر دستورات الهى سبب مى‌شوند كه ما استعدادها و قابليت‌هاى خود را بروز دهيم. مثل تخم گل كه در زمين مى‌افتد و سبز مى‌شود و گل مى‌دهد و تخم علف هرز هم از همين زمين مى‌رويد و علف هرز مى‌شود.

[١]. نهج البلاغه صبحى صالح، خطبه ١٩٣.

[٢]. مثنوى مولوى، دفتر ششم، سطر هشتم، ص ٣٥٢.