تفسیر آیات قیام و زندگی عبرت آموز حضرت موسی - ایزدی، عباس - الصفحة ٣٦٧ - نتايج امتحان الهى

بزرگان مى‌گويند: محق هم در مورد افراد مومن است و هم كافر، بدين ترتيب كه هر كدام از ما كه مومن معمولى هستيم داخل ايمانمان يك چيزهائى هست و خالص خالص نيستيم چون به درجه انبياء و اولياء نيستيم آن وقت با سختى‌ها كم كم كفرهايمان بيرون مى‌آيد و ناخالصى‌هايمان تبديل به خالصى مى‌شود نظير اين كه عسل را از ناخالصى‌ها تصفيه مى‌كنند اين محق است و در نتيجه آن مسلمان‌هاى ناخالص، خالص مى‌شوند و بسا كافران هم اگر سعادتمند باشند توفيق شامل حالشان مى‌شود و به تدريج كفرشان زايل گشته و در صف مسلمين در مى‌آيند و اين محق است.

نتيجه‌ى سوّم آزمايش تمييز است: دو چيز كه غير هم هستند ولى با هم مخلوط شده‌اند، جدا كردن آنها را از هم تمييز گويند مانند: جو و گندم كه مخلوط شده باشند جدا كردن گندم را از جو تمييز گويند. اگر گندم را از جو جدا نكنيم به گندم لطمه مى‌خورد، چون از قيمت آن كاسته مى‌شود. گندم از جو گران‌تر است، و جوها جازنى كرده و بيشتر از آن چيزى كه ارزش دارند خودشان را نشان مى‌دهند. مثلا يك ماشين خربزه وارد مى‌كنند و چون خربزه‌هاى خوب و بد قاطى هستند آنها را كيلويى ٥ تومان مى‌فروشند كه اگر خربزه بد جدا بود كيلويى يك تومان ارزش داشت و خربزه‌هاى خوب كيلويى ده تومان بود. به عبارت ديگر وقتى خوب و بد با هم قاطى مى‌شو ند حق هر دو ضايع مى‌شود، بدها ارزشى بيش از ارزش واقعى خود پيدا مى‌كنند و خوب ارزشى كمتر از ارزش واقعى خود مى‌يابند. يكى از نتايج آزمايشات الهى كه تمييز است اين است كه: خوب‌ها از بدها جدا مى‌شوند. اين از نظر دنيا هم ارزش دارد. چون حوادث روزگار وزنه اشخاص را معين مى‌كند بايد آزمايش پيش بيايد و افراد روى صحنه در ميدان كار بيايد. و آنچه در باطن دارند رو بيفتد اين يكى از كارهاى خداوند است كه حوادث