فقرات فقهيه - شريفي اشکوري، الياس - الصفحة ٢٩٦ - نصاب معدن

اينكه استخراج كننده بالغ و عاقل باشد يا نابالغ و مجنون، مسلمان باشد يا كافر ذمّى يا كافر حربى.

٧٩- اگر استخراج كننده معدن نابالغ يا مجنون باشد، بايد ولىّ او خمس آن چيزى را كه استخراج كرده است بپردازد.

٨٠- بر حاكم شرع است كه كافر را به پرداخت خمس چيزهايى كه از معدن استخراج كرده مجبور نمايد؛ هرچند اگر كافر مسلمان شود و عين آن چيزى كه استخراج كرده است باقى نمانده باشد، وجوب خمس از او ساقط مى‌گردد.

٨١- معدنى كه در ملك شخص ديگر است و عرفاً جزء ملك او مى‌باشد، اگر كسى چيزى از آن استخراج كند، آنچه از آن معدن بدست مى‌آيد مال صاحب ملك است، و چون صاحب ملك براى استخراج آن چيزى خرج نكرده است، بايد خمس تمام آنچه را كه از آن معدن استخراج شده- در صورت رسيدن به حدّ نصاب- بپردازد.

٨٢- در وجوب پرداخت خمس چيزهايى كه از معدن استخراج مى‌شوند شرط نيست كه انسان يكباره به مقدار نصاب استخراج نمايد، بلكه اگر چند دفعه استخراج كند و مجموع آنچه را كه استخرج كرده است به حدّ نصاب برسد، بايد خمس آن را پرداخت كند، بلكه اگر كسى كمتر از حدّ نصاب استخراج نمايد و منصرف شود و سپس برگردد و دوباره مقدار ديگرى استخراج كند، چنانچه مجموع آنچه را كه استخراج كرده است به حدّ نصاب برسد، بايد خمس آن را پرداخت نمايد.

٨٣- جنسى كه از معدن استخراج مى‌شود لازم نيست از يك نوع باشد، پس اگر يك معدن مشتمل بر دو جنس يا بيشتر باشد، چنانچه قيمت مجموع آنچه از آن معدن استخراج شده است به حدّ نصاب برسد، بايد استخراج كننده خمس آن را بپردازد؛ ولى اگر كسى از چند معدن جنسهاى مختلف استخراج كند، چنانچه آن معدن‌ها نزديك يكديگر باشند بطورى كه عرفاً يكى حساب شوند، بنابر اقوى اگر مجموع آنچه از اين معادن استخراج مى‌شود روى هم به حدّ نصاب برسد، بايد خمس آن را پرداخت نمايد؛ و اگر آن معدن‌هانزديك هم نباشند، در تعلق خمس به چيزهايى كه از آن معدنها