فقرات فقهيه - شريفي اشکوري، الياس - الصفحة ٣٠١ - نصاب گنج

١٠١- اگر كسى در چند ظرف كه در يك جا دفن شده‌اند گنجهايى پيدا كند كه قيمت آنها روى هم به حدّ نصاب برسد- هرچند جنس آنها مختلف باشد- بايد خمس آنها را بپردازد.

١٠٢- گنج واحدى را كه شخص استخراج مى‌كند، در وجوب پرداخت خمس آن شرط نيست كه يك دفعه به مقدار نصاب استخراج نمايد، بلكه اگر مجموع گنجى كه در چند دفعه استخراج مى‌كند به قدر نصاب باشد بايد خمس آن را بپردازد، هرچند مقدار گنج در هر بار به تنهايى به اندازه نصاب نباشد؛ مگر اينكه دفعات استخراج گنج با فاصله باشد، به گونه‌اى كه عرفاً بيش از يك استخراج به حساب آيد، كه در اين صورت هر كدام از آنها به لحاظ نصاب، جداگانه حساب مى‌شود.

١٠٣- اگر چند نفر گنجى پيدا كنند و قيمت سهم هر يك از آنان به حدّ نصاب برسد، بايد هر يك از آنان خمس سهم خود را بپردازد؛ و چنانچه سهم هيچ يك از آنان به تنهايى به حدّ نصاب نرسد، بلكه مجموع سهام روى هم به حدّ نصاب برسد، در اين صورت پرداخت خمس آن مستحب مى‌باشد نه واجب.

١٠٤- هرگاه كسى گنجى پيدا كند و اجمالًا بداند كه آن گنج مال مسلمانى است كه خود آن مسلمان يا وارث او زنده‌اند ولى آنها را نمى‌شناسد، آن گنج در حكم مال مجهول المالك است و بايد نسبت به آن گنج به حكم مذكور در بند سوم از فقره (١٠٦) عمل كند؛ ولى اگر بداند كه محل پيدايش گنج، قبلًا ملك مسلمانى بوده و آن مسلمان از آن ملك إعراض كرده است، آن گنج مال يابنده مى‌باشد و در صورتى كه به اندازه نصاب باشد بايد خمس آن را بپردازد.

١٠٥- اگر كسى در زمينى كه بطور اجاره يا عاريه دست شخص ديگرى است گنجى پيدا كند، بايد به مالك آن زمين و به كسى كه زمين دست اوست خبر دهد، پس اگر آنها مدعى مالكيّت آن گنج نشدند، مال خود يابنده مى‌باشد، و اگر به حدّ نصاب باشد بايد خمس آن را بپردازد؛ و اگر يكى از آنها ادعاء كند كه گنج مال من است و احتمال عقلائى هم در كار باشد كه راست مى‌گويد، بدون نياز به بيّنه گنج به او داده مى‌شود؛