آن چيزى كه انبيا مى‌خواستند اين بود كه همه امور را الهى كنند؛ تمام ابعاد عالم را و تمام ابعاد انسان را، كه خلاصه عالم است؛ عصاره عالم است. انبيا براى اين آمدند كه همه اينها را الهى كنند. يعنى انسان، كه خلاصه و عصاره همه عالم است، يك انسان الهى بشود كه وقتى كه هر كارى مى‌كند روى جنبه الهيت بكند. انبيا اين طور بودند كه معاشرتهايشان هم جنبه الهى داشته است؛ ازدواجهاشان هم جنبه الهى داشته؛ همه چيزهايشان؛ هر جهتى كه ما به نظرمان يك جهت مادى حيوانى هست آنها اين جنبه را انسانى، اين جنبه را الهى كرده‌اند. اگر جنگ مى‌كنند، جنگهايشان الهى است و براى اوست. اگر صلح مى‌كنند صلحهايشان هم الهى است و براى اوست. در مقابل طاغوت. يك جنبه الهى در مقابل طاغوت است. طاغوت همه چيزش مادى است؛ شيطانى است؛ معنويات را هم مى‌كشد طرف ماديات و طرف دنيا. لكن آنها كه تابع دستورات الهى هستند همين مادياتى كه همه از آن استفاده مى‌كنند، همين ماديات را، يك صورت معنويت به آن مى‌دهند؛ با جنبه معنويت به اينها نگاه مى‌كنند؛ همه عالم را به جنبه الهيت نگاه مى‌كنند؛ همه را مظاهر خدا مى‌دانند اگر محبت به مردم داشته باشد، نه به عنوان اينكه اين پسر من است؛ دختر من است؛ اين برادر من است؛ به آن عنوان معنويت كه هست كه بنده خداست؛ فرستاده خداست. شيطان عكس اين است. طاغوت عكس اين است.

انبيا آمدند كه مردم را از ظلمات به نور دعوت كنند؛ اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ وَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَوْلِياؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُماتِ‌ [١] يا اخراج از ظلمتها به نور است؛ اين كار انبياست؛ اين كارى است كه خداى تبارك و تعالى به وسيله انبيا انجام مى‌دهد. و يا از نور به ظلمت است. فطرت انسانى، كه يك فطرت نورانى است به حسب خلقت، اينها اين فطرت را مى‌كشند طرف ظلمت؛ از نور به ظلمت مى‌آيد. اين كار طاغوت است. اين دو جنبه است. و هر كدام اصحابى دارد. مؤمنين، آنهايى كه به خدا

[١] سوره بقره، آيه ٢٥٧: «خدا يار اهل ايمان است. آنان را از تاريكيهاى جهان بيرون آورد و به عالم روشنايى برد. و آنان كه راه كفر گزيدند يار ايشان طاغوت است. آنها را از روشنايى به تاريكيها افكند».