هر چه درس بخوانيد و به اسم «ربّك» نباشد، از صراط مستقيم دوريد. و هر چه زيادتر درس بخوانيد دورتر مى‌شويد. اگر اعلَمِ مَن فى الأرض بشويد و به اسم ربّك نباشد، ابعَدِ از خداى تبارك و تعالى هستيد! از صراط مستقيم بعيدتر مى‌شويد. يا صراط مستقيم است، كه يك سرش جسر جهنم، يك طرفش طبيعت است؛ يك طرفش بهشت است. آخر مرتبه بهشت «لقاء اللَّه» است. آنجايى است كه غير انسان هيچ كس راه ندارد؛ فقط انسان راه دارد. و ما همه الآن در جسر جهنم واقع شديم. «طبيعت» متن جهنم است. در آن عالم ظهور كه مى‌كند، طبيعت جهنم است. الآن ما در متن جهنم داريم حركت مى‌كنيم. اگر اين راه را طى كرديم، آن روز كه جسر جهنم ظاهر مى‌شود، در اين چشمهاى مردم در آن عالم ظاهر مى‌شود، آنكه اين راه را طى كرده است از آن جسر عبور مى‌كند؛ آنكه اين راه را طى نكرده است در جهنم واقع مى‌شود؛ مى‌افتد از راه. كج است ديگر. يك راه مستقيم، كه اوصافش هم كه گفتند و شنيديد و دقيقتر از موست، راه باريك است و تاريك است، و نور «هدايت» مى‌خواهد: اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ‌. خداوند هدايت كند ما را.

نورانيت و ظلمانيت علم‌

شما آقايان، كه در راه اسلام و علم قدم برمى‌داريد و متلبس به لباس اسلام و لباس انبيا شده‌ايد و متلبس به لباس روحانيت شده‌ايد، گمان نكنيد كه درس خواندن بدون اينكه قرائت به اسم رب باشد برايتان فايده دارد. گاهى ضرر دارد. گاهى علم غرور مى‌آورد. گاهى علم انسان را پرت مى‌كند از «صراط مستقيم». اينهايى كه دين‌ساز بودند اكثراً اهل علم بودند. اينهايى كه دعوت بر خلاف واقع كردند اكثراً از اهل علم هستند. چون علم قرائت به اسم رب نبوده است. انحراف داشته است از اول. اين راه انحرافى هر چه پيش رفت، بيشتر انحراف حاصل مى‌شود؛ دورتر مى‌شود از انسانيت. چه بسا يك نفر آدم فيلسوفِ اعظم است، به حسب نظر مردم، فقيه اكرم است به حسب نظر مردم، همه چيز مى‌داند، انبار معلومات است، لكن چون قرائت به اسم رب نبوده است، از صراط مستقيم دورتر شده است. و از همه دورتر. هر چه انبار زيادتر وِزرش زيادتر. هر چه انبار بزرگتر