بعدش هم به آن طرز نبود. به طرز شيطنت‌گرى بدتر در زمان اين يكى بود. دانشگاه را احتمال مى‌دادند كه يك وقت در مقابل اينها بايستد، دانشگاه را هم با طرحهايى نگذاشتند دانشگاه صحيح براى اين مملكت باشد. مردم را احتمال مى‌دادند كه اگر اتكا بكنند به اسلام يا اتكا كنند به روحانيت، كارى از آنها بيايد. [آنها را] از روحانيت و اسلام جديت مى‌كردند كه جدا كنند؛ مردم را بدبين كنند به روحانيت؛ بلكه بتوانند بدبين بكنند به اصل همه مكتبهاى توحيدى و اسلامى. از اين جهت تبليغات دامنه‌دار [ى‌] كه بايد گفت چند صد ساله طورى كرده بود كه جوانهاى ما اشخاصى كه درست به عمق مسائل سياسى نمى‌رسيدند. اينها هم باورشان آمده بود كه اسلام، يا هر مكتب توحيدى، خلاف مسير ملتهاست، و جلوگيرى از رشد مى‌كند؛ جلوگيرى از تمدن مى‌كند. اگر يادتان باشد، در زمان «محمد رضا»، در اوايل اين نهضت، يك وقت در يكى از كلامش گفت كه اين معممين، روحانيين مى‌خواهند كه مملكت برگردد به حال سابق؛ حتى كسى سوار اتومبيل هم نشود؛ سوار طياره هم نشود؛ اينها با اين هم مخالفند. اينها مى‌خواهند مثل همان سابق مثلًا با الاغ اين طرف و آن طرف بروند! همان وقتى كه بعض مراجع‌ [١] با طياره رفته بودند به مشهد، همان وقت هم ايشان اين حرف را مى‌زد كه ما هم بالاى منبر گفتيم، كه همين حرفى كه اين مى‌زند الآن بعضى مراجع با طياره رفتند مشهد. چه طور اين حرف را مى‌زند؟ روحانيت با فساد مخالف است، نه با تمدن. اين رژيم بود كه به اسم «تمدن» فساد را رايج كرد. مراكز فحشا در تهران- آن طورى كه مى‌گويند- بيشتر از مراكز كتابفروشى است! مشروبفروشى از كتاب فروشى مى‌گويند در تهران زيادتر بوده؛ حالا البته ديگر ان شاء اللَّه نيست.

برنامه‌هاى حساب شده براى افساد و اختلاف‌

اينها مى‌خواستند كه هر قوه‌اى كه احتمال بدهند كه در مقابل اجانب بايستد و اربابها بايستد و هر فكرى را كه احتمال بدهند كه اين فكر در مقابل آنهاست، اگر بتوانند فكر را

[١] آقاى سيد هادى ميلانى.