صحيفه امام - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٤٥٢ - هراس استعمارگران از قدرت روحانيون

قدرت را بگيرند. تا اين قدرت زنده است نمى‌گذارد كه اينها هر كارى دلشان مى‌خواهد بكنند و دولتها عنان گسيخته شده باشند و هر طورى دلشان مى‌خواهد عمل بكنند. و لهذا با كمال كوشش، تبليغات كردند بر ضد روحانيت؛ و زايد بر اصلِ تبليغاتْ عمل خارجى كردند! در زمان رضا خان- كه اكثر شما يادتان نيست؛ و شايد كمى از شما يادتان باشد ابتداى زمان رضا خان را و من همه‌اش را يادم هست و از اوّلى كه آمد تا حالا مسائل را يادم هست- با دست رضا خان شروع كردند كوبيدن روحانيون را، عمّامه‌ها را برداشتن و مدرسه‌ها را جلويش را گرفتن، لباسها را تغيير دادن، با آن شدتى كه انسان شرم مى‌كند كه چه كردند با اين طايفه و اين هم به اسم اينكه مى‌خواهيم اصلاح بكنيم؛ همين «اصلاحاتى» كه پسر مى‌خواست بكند! با اسم اصلاحات، با اسم اينكه همه ايران يك رنگ باشند، ملت ما كذا باشد، با اين حرفهاى ناروا، اين قدرت را هم مى‌خواستند بشكنند و شكستند در آن وقت، و سخت هم شكستند. و چند قيامى كه در ايران از جانب روحانيون شد، كه يكى از آنها از اصفهان بود كه با يك دايره وسيعى كه تقريباً از همه شهرهاى ايران اتصال پيدا شد و در قم مجتمع شدند و مرحوم حاج آقا نور اللَّه‌ [١] رأسشان بود و مخالفت با رضا خان كردند، اين را هم با قدرت و حيله شكستند. چنانچه قيام آذربايجان و علماى آذربايجان و قيام خراسان و علماى خراسان، اينها همه را با قدرت شكستند. و آن وقت هم به ما بعضيها گفتند كه مرحوم حاج آقا نور اللَّه را- كه در قم فوت شد- ايشان را مسموم كردند.- ما مطلع نيستيم، اما اين طور مى‌گفتند بعضى از اشخاصى كه از اصفهان، از علماى اصفهان، آمده بودند اينجا- و علماى تبريز را دو نفر شخص كه در رأس بود از آنجا گرفتند و بردند، گمانم اين است كه در سُنْقُر. آنجا مدتى تبعيد بودند. و بعد هم كه اجازه رفتن دادند و مرحوم حاج ميرزا صادق آقا، [٢] كه شخص اول آن وقت‌

[١] حاج آقا نور اللَّه اصفهانى، وى در شب چهارم دى ماه ١٣٠٦ به طرز مشكوكى در قم درگذشت و شايع شد كه عوامل رضا خان، او را مسموم كرده‌اند.

[٢] آميرزا صادق آقا تبريزى، مرجع تقليد مردم آذربايجان كه رهبرى نهضت آزاديخواهى علماى تبريز را به اتفاق آقا ميرزا ابو الحسن انگجى بر عهده داشت. وى تا پايان عمر در قم به صورت تبعيد به سر برد.