یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٩٢ - کرامت نفس، محور اصلی اخلاق اسلامی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ٤٩٢

الزهد عند غیرالعارف معاملة ما کأنه یشتری بمتاع الدنیا متاع الآخرة و عند العارف تنزه ما عما یشغل سرّه عن الحق و تکبر علی کل شیء غیر الحق.

١٩. کرامت انسان همان ارزش ذاتی اوست و چنانکه در ورقههای درد انسان و دوای او در خود اوست گفتیم، موضوع ارزش انسان، هم در شرق و هم در غرب مورد توجه واقع شده. چیزی که هست در شرق از جنبه آسمانی و در غرب از جنبه زمینی مورد توجه واقع شده. در شرق به مسئله جام جم بودن و «سالها دل طلب جام جم از ما میکرد- وانچه خود داشت ز بیگانه تمنا میکرد» منتهی شده و در غرب به اعلامیه حقوق بشر که محور همه موادش ارزش ذاتی انسان است. رجوع شود به آن ورقهها.

٢٠. تکلیف از نظر عامه کلفت و مشقت است ولی از نظر یک عارف روشن بین تکریم و تشریف و مصداق «و لقد کرمنا بنی ادم» است. سید بن طاوس روز بلوغ خود را جشن میگرفت به عنوان اینکه روزی است که به من این تشریف شده و اجازه رسمی مناجات و نماز و دعا داده شده است. علیهذا در نظر آن مرد بزرگ، تکلیف تشریف بوده است.

٢١. امروز اصطلاحی است که میگویند: زندگی باید حماسهای داشته باشد، زندگی بیحماسه خشک و بیروح است. کلمه «حماسه» در لغت به معنی شدت یا شجاعت است. تحمیس به معنی تفاخر است. اشعار حماسی در مقابل اشعار غنایی اشعاری است که نوعی غرور و احساس شخصیت در انسان ایجاد کند، نوعی منیت است. شعر فردوسی که میگوید:

مرا عار آید از این زندگی که سالار باشم کنم بندگی

تن مرده و گریه دوستان به از زنده و خنده دشمنان

نوعی حماسه است و حماسه ممدوح است، زیرا از لحاظ اینکه انسانی است و حرّ آفریده شده احساس شخصیت میکند. اما