یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٨٧ - کرامت نفس، محور اصلی اخلاق اسلامی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ٤٨٧

دارد بهتر به قالب علمی و کتابی در میآید و رنگ فلسفه به خود میگیرد ولی خشک و خالی از تحریک است و اما اخلاق صوفیانه عاطفی و تحریکی است و بهتر به زبان شعر و ادب در میآید، برخلاف اخلاق سقراطی که زبانش زبان فلسفه و استدلال و تعقل است. لهذا اخلاق عرفانی مقبولیت عمومی بیشتری پیدا کرده است و به همین دلیل احیاء العلوم از طهارة الاعراق مثلًا بیشتر رایج شد، چون نمک عرفان و تصوف دارد و به عبارت دیگر جنبه عاطفی و ذوقی و تحریکی دارد.

ج. معنای بعثت لاتمم مکارم الاخلاق این نیست که مبعوث شدم اخلاق نیک را تکمیل کنم، به همان دلیل که قبلًا در صفحه ٤٨٢ گفته شد.

د. گفتیم که اصل کرامت نفس مبنا و محور و اصل اول و امّ القضایای دستورها و توصیههای اخلاق اسلامی است. این اصل برخلاف اخلاق سقراطی جنبه عاطفی و تحریکی دارد.

ه. اصل کرامت نفس که گفتیم محور دستورهای اسلامی است، نه تنها به دلیل جمله بعثت لاتمم مکارم الاخلاق، بلکه دلیلهای دیگری هم دارد. بعضی از آنها به صورت کلی و عمومی ذکر شده، مثل: من کرمت علیه نفسه هانت علیه شهواته و یا جمله من هانت علیه نفسه ... و بعضی از آنها به صورت خصوصی ذکر شده، مثل اینکه مثلًا گفته شده:

الصدق عز و الکذب عجز یا: ازری بنفسه من استشعر الطمع یا: الغیبة جهد العاجز یا: قدر الرجل علی قدر همته ... و عفته علی قدر غیرته یا: ترفع نفسک عن منزلة الواهن الضعیف یا: لاتکن فظاً غلیظاً یکره الناس قربک و لاتکن واهناً یحقرک من عرفک یا: موت فی عز خیر من حیاة فی ذل که در مورد راستی و دروغ و طمع و غیبت و عفت و کسب و منع از اتکالی بودن و تواضع به قدر اعتدال و زیر بار زور نرفتن و امثال اینها وارد شده که در صفحه ٤٨٣ گذشت.

و. در اخلاق صوفیانه این اصل بکلی پامال شده، زیرا تصور