یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤١١ - تفکر از نظر اسلام

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ٤١١

اجتماعی واحد داشته باشد تا در نتیجه در برابر حوادث و سوانح عکس العمل واحد از افراد بروز کند. رجوع شود به ورقههای ذوق واحد اجتماعی.

تفکر از نظر اسلام

١. در اسلام سه نوع عبادت است: مالی مانند زکات، خمس، انفاقات برّیه، و بدنی مانند نماز، روزه، جهاد، خدمت به خلق، کار و کسب برای خود و عائله به منظور استغنا از تکفّف. (بعضی عبادات از جنبه مالی و بدنی مشترک است، مثل حج.) قسم سوم عبادت فکری است. تفکر از نظر اسلام از عبادات است. لا عبادة کالتفکر. کان اکثر عبادة ابی ذر التفکر (سفینة البحار). تفکر ساعة خیر من عبادة سنة ... من عبادة ستین سنة ... من عبادة سبعین سنة ... من عبادة مأة سنة.

٢. عبادات مالی و بدنی با اختلاف مختصر در کیفیت، در ادیان و شرایع سابقه نیز بوده است (و اوصانی بالصلوة و الزکوة ... کتب علیکم الصیام کما کتب علی الذین من قبلکم. و ما کان صلوتهم عند البیت الّا مکاء و تصدیة). اما عبادت فکری از مختصات اسلام است، چرا؟ به همین دلیل که اسلام خاتم الادیان است؛ یعنی ملل سابقه آن استعداد را نداشتند که این عبادات برای آنها وضع و تشریع شود، بلکه سرّ خاتمیت همین است [١] که بشر برسد به جایی که بشود برای او عبادت تفکر را وضع و تشریع کرد. اجتهاد یکی از فروع عبادتِ تفکر است. اجتهاد عبارت است از انجام عبادت تفکر در خود دین.

٣. با اینکه عبادت فکری به ظاهر از عبادت مالی و بدنی خیلی آسانتر است، در عین حال مردم از این عبادت بیش از عبادت مالی و بدنی فرار میکنند. مخصوصاً مردم در پای منابر از سخنی که اندکی