یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٥٤ - عدالت اجتماعی در اسلام

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ٢٥٤

به عبارت دیگر، تنازع بقا لازمه زندگی حیوانی است که قوی ضعیف را میخورد و خود باقی میماند اما انسان که میگویید بالطبع اجتماعی و تعاونی است و لااقل برای بقای خود ناچار است به تعاون، پس باید ریشه تنازع بقا را که مالکیت فردی است از بین برد.

جنگها و کشمکشها و خونریزیها و شکم سفره کردنها و در نتیجه احتیاج به محاکم و دادگستری، همه از تنازع بقا سرچشمه میگیرد و تنازع بقا از مالکیت فردی. پس ریشه تنازع را که مالکیت است باید از میان برداشت تا بشر راحت و آسوده بشود و زندگی اجتماعی را به معنی واقعی داشته باشد.

جواب این است: تنازع بقا به معنی کوشش در عقب زدن یکدیگر و تخریب و تجاوز به حقوق یکدیگر و اینکه مساعی افراد علیه یکدیگر به کار رود، محکوم است اما مسابقه بقا یعنی کوشش هر فرد برای پیشرفت خود نه برای عقب راندن دیگری، با تعاون منافات ندارد. اجتماع نباید میدان تنازع بقا باشد اما باید میدان مسابقه بقا باشد. در مسابقات علمی و ورزشی اخلال در عمل دیگران درست نیست اما کوشش برای تقویت خود ممدوح است.

به عبارت دیگر، لازمه مالکیت فردی اگر براساس عدالت یعنی وجوب انجام کار برای همه یکسان و ایجاد شرایط مساعد زندگی برای همه یکسان و رفع موانع برای همه یکسان باشد و هم مجازات و دادگستری برای همه یکسان باشد، به عبارت دیگر تکالیف و حقوق و مجازاتها برای همه در قانون و در عمل یکسان باشد تنازع بقا نیست، تسابق بقاست. هر کسی کوشش میکند در راه خود پیشتر برود نه اینکه راه را بر دیگری ببندد کما اینکه نفی مالکیت فردی نیز زمینه تنازع بقا را از میان نمیبرد، زیرا منافع بشر محدود به مالکیت امور اقتصادی نیست [١] ٤. میان پیکر و اجتماع تشابههایی هست ولی یک تفاوت