یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٨١ - یادداشت عبادت ( ماهیت عبادت )

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ١٨١

ابزار شنیدن، بدون چشم نمیتوان دید و بدون گوش نمیتوان شنید، و اینها آلت اعدادی روح و نفس به شمار میروند و صورت مرئیه حقیقتی است که از مبدعات نفس است، همینطور است اراده و حالت رضا و غضب و حافظه و محبت و غیره، یعنی هرکدام از این حالات ابزار و آلتی در مغز و اعصاب دارند که بدون آن آلات چنین حالات و تجلیات روحی به ظهور نمیرسد و اثر داروهای جسمی این است که این آلات را تقویت یا تضعیف میکند، ولی لازمه این مقدار ارتباط این نیست که حالات روحی معلول کیفیات ترکیبات مادی باشد و با تغییر آن کیفیات بتوان آن حالات را بکلی عوض کرد.

مثلًا شاید بتوان کاری کرد که کسی به واسطه خراب شدن ابزاری که در مغز هست بکلی از هیچ چیزی غصه نخورد یا شادی نکند و یا اراده نکند و یا حافظه خود را از دست بدهد، زیرا اساس این فرض که غصه یا شادی معلول یک اختلال جسمی است یا معلول ترکیب خاصی است و با کم کردن یا زیاد کردن ماده بخصوصی در بدن میتوان آنها را از بین برد یا زیاد کرد متصور نیست. نمیتوان گفت که؟

یکی از آنها نتیجه تعادل و سلامت بدن است و دیگری نیست، زیرا در هر دو حال سلامت و بیماری هم شادی میکند و هم غصه میخورد، و نمیتوان ادعا کرد که هرکدام از اینها نتیجه وجود یک ماده خاص است در بدن، زیرا هرکدام از اینها نتیجه علم و اطلاع خاص است که مناسب یا نامناسب [با] خواستههای ماست.

به هر حال هرچه علم تاکنون پیش رفته در عین اینکه بعضی ارتباطات کشف کرده است (و اصل ارتباط، لازم و اجتناب ناپذیر است) به آنجا رسیده است که دو حساب جداگانه در کار است.

بیماریهای روحی- همانطور که در ورقههای روح و بیماریهای روحی گفته شده است- ناشی از اختلالاتی است در احساسات و ادراکات بدون آنکه ضرورتی باشد که اختلالی در بدن مثلًا در اعصاب یا خون پیدا شده باشد. پس عجالتاً جواب سؤال گذشته منفی است.