یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٨٢ - یادداشت عبادت ( ماهیت عبادت )

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ١٨٢

از این مرحله که بگذریم این پرسش پیش میآید که حالا که منشأ حالات ناراحت کننده روانی اختلالات روانی است نه بدنی، چه چیزهایی سبب این اختلالات میگردد؟.

علل اختلالات روانی:

علمای روانی به اینجا رسیدهاند که عدم ارضای غرایز و احساس محرومیت و مغبونیت به واسطه بیعدالتیهای اجتماعی و یا به واسطه عادات خشن اجتماعی و قیود اجتماعی، خود یک علت بروز این بیماریهاست.

قیود اجتماعی:

مذهب را از آن جهت که قیودی خصوصاً در زمینه مسائل جنسی ایجاد میکند، در این جهت مسئول دانستهاند.

تربیتهای مبنی بر ترس و وحشت:

یکی دیگر تربیتهای مبنی بر ترس و وحشت است که روح را بیمار و ناراحت میکند، مثل اینکه کودک را از کودکی از ادرار بر روی فرش با زدن و تهدید میترسانند؛ بچه خیال میکند که ادرار کردن نباید صورت گیرد، تدریجاً عوارض ناراحت کنندهای در روح او پیدا میشود.

نازپروردگی:

و همچنین است تربیتهای مبنی بر نازپروردگی که روح را پرتوقع [میکند] و در نتیجه پس از مقابله با حوادث جدی بدبین و مأیوس میشود. و همچنین است کار بیش از ظرفیت و شواغل فکری بیش از ظرفیت، شنیدن و دیدن حوادث و مناظر هیجانآور و تأثرآور که مخصوصاً تمدن جدید به وسیله روزنامه و رادیو و تلویزیون و فیلمهای سینمایی ایجاد کرده است. اینها نیز از علل ناراحتیهای روحی است، کم حوصلگی و تندخویی ایجاد میکند. و همچنین است اندوه زیاد که جنون و مالیخولیا میآورد.

اثر بهداشتی، روانی عبادات خصوصاً در شرایط عصر حاضر:

از آن طرف راه مبارزه با بیماریهای روانی علی الاختلاف، تلقینها و یادآوریها و اظهار رازهای درونی و بازگو کردن آنها در خواب یا بیداری، احیاناً موسیقیهایی [است] که قادر به گریانیدن و بیرون ریختن اشباح موذی و وحشتناک روحی بشود.

اثر دعاها و نیایشها و عبادتها و انقطاعها:

اکنون ببینیم عبادتها و زیارتها و احسانها و خدمتها و یارب یاربها و «بک یا اللَّه» ها و مناجاتهای سحر و ناراحتیها را با خدا در میان گذاشتن و حاجت خواستن و اشکهای عابدانه و متضرعانه و بالاخره دعاها چه اثری اولًا در پیشگیری و چه اثری در بهبود این