یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٧٦ - یادداشت عبادت ( ماهیت عبادت )

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ١٧٦

عبادت، هماهنگی با قافله هستی:

و گذشته از اینکه نماز و عبادات هماهنگی فطری با موجودات و مخلوقات است زیرا همه همواره در تسبیح و تحمیدند و به قول فارابی: «صلّت السماء بدورانها و الارض برججانها و الماء بسیلانه و المطر بهطلانه» گذشته از همه اینها، عبادات از نظر اسلام عماد و عمود سایر تعلیمات است.

ارزش ذاتی و ارزش ضمانی عبادات:

ارزش ذاتی عبادات به جای خود، ارزش ضمانی برای سایر تعلیمات دارد. عبادات جزء برنامه تربیتی اسلام است [١] و همچنان که در ورقههای نماز گفتهایم علت اینکه نماز عمود دین خوانده شده است ارزش تضمینی نماز است.

سرّ اینکه هم اخلاق و هم قانون به پشتوانه عبادت محتاجند:

نماز هم پشتوانه اخلاق است و هم پشتوانه قانون، هم اخلاق احتیاج به پشتوانه دارد و هم قانون، و عبادات تنها موضوع صلاحیتدار برای پشتوانه واقع شدن میباشند. اما اینکه اخلاق احتیاج به پشتوانه دارد برای اینکه محور اصلی اخلاق از خودی خارج شدن است و تنها ایمان به خداست که میتواند انسان را از خودی خارج کند، بدون آنکه گرفتار خودی دیگر بکند و عبادت پشتوانه ایمان است. و اما اینکه قانون و عدالت احتیاج [به پشتوانه] دارد برای اینکه از قانون عادلانه مهمتر اجرای عدالت است. اجرای عدالت مستلزم تحمل محرومیت است. اخلاق و قانون عادلانه اگر متکی به خدا باشد بر وجدان میتواند حکومت کند و الّا نه، و از طرفی عبادات برای تذکر خدا و غفلت نکردن از بندگی است.

٢. تحقیر عبادات به هر نحو اشتباه است. سعدی اشتباه و مبالغه کرد آنجا که گفت: عبادت به جز خدمت خلق نیست.

٣. بزرگترین اشتباه جهان امروز جدا کردن عبادت از سایر شئون زندگی است. اسلام به واسطه همین عدم تفکیک توانست ضمانت اجرایی برای اخلاق و قانون درست کند و کاری کند که مجرم به پای خود با اصرار فوق العاده برای مجازات حاضر شود و پس از آنکه مثلًا مرتکب زنا یا قتل یا سرقت شده بیاید و تقاضای اجرای