یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٧٨ - یادداشت عبادت ( ماهیت عبادت )

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ١٧٨

زندگی با حوادث و شخصیتهایی روبرو نشده باشد که او را مرعوب نکرده باشد؟ چقدر اتفاق میافتد که انسان در اثر اینکه مرعوب دیگری میشود، چیزی را که میخواهد بگوید از یاد میبرد و چیزی را که نمیخواهد بگوید بیاختیار میگوید. اللَّه اکبر یعنی خدا بزرگتر است، دیگر هیچ عظمتی و ابّهتی انسان را مرعوب و مقهور نمیکند.

عبادت در هر سه جبهه به انسان نیرو میدهد:

عبادات به انسان آرامش روحی میدهند و اضطراب را میگیرند، بعلاوه در مبارزه با طبیعت و با انسانها نیز به شخص قوّت و نیرو میدهند؛ یعنی در هر سه جبههای که خواه ناخواه انسان باید بجنگد: جبهه طبیعت، جبهه انسانها، جبهه نفس امّاره به شخص نیرو میدهند.

٨. چقدر بورقیبه اشتباه کرد که گفت: کارگرها چون کار میکنند روزه نگیرند. فکر نکرد که همین روزه به آنها نیرو میدهد. او هم خیال کرده است که نماز فقط جنبه اخروی و روحی دارد و بس. این اشتباه عیناً نظیر اشتباه عمر بود که گفت «حی علی خیرالعمل» را از اذان بردارید- رجوع شود به ورقههای فلسفه نماز.

اسلام به عبادات برای اینکه خصلت تربیتی پیدا کند شکل داده است:

٩. عبادات از نظر تربیت. عمده این است که اسلام در عبادات تنها به روح آنها که تذکر است و خاصیت مهم آن قناعت نکرده است، بلکه از نظر تربیتی به عبادات شکل داده است. در عبادات نیت، طهارت و نظافت، احترام به حقوق، وقت شناسی، جهت شناسی، تصورات عالی، ضبط نفس در مقابل احساسات و غرایز، اعلام صلح و سلام با صالحان و پاکان، همکاری و همدلی و استعانت و عبادت دسته جمعی، اجتماع عملی در جماعات، در حج و غیره قرار داده است.

جنبه تربیتی در شکل و صورت نماز:

١٠. اگر از ما بپرسند: آیا روح عبادات متذکر شدن قلب و حضور آن به طوری که تدریجاً حضور و تذکر ملکه شده باشد، هست یا نیست؟ و آیا اینطور است که نماز هر اندازه که مقرون به حضور قلب باشد، زنده و جاندار و مقبول است و الّا نه؟ و آیا نوافل برای