یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٧٥ - یادداشت عبادت ( ماهیت عبادت )

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ١٧٥

اینکه عبادات مربوط به آخرت است و سایر مقررات مربوط به دنیا و یا به علت اینکه عبادات مربوط به روح است و سایر مقررات مربوط به جسم، و آخرت بر دنیا و روح بر جسم تقدم و شرف دارد و از این جهت عبادات در اسلام در درجه اول قرار گرفته است. ولی این تصور اشتباه است. درست است که آخرت چون ابدی است بر دنیا، و روح چون غیر مادی است و درجه راقیتر از وجود است بر جسم تقدم دارد و اگر فرضاً در موردی تعارض پیدا شود جانب آخرت بر دنیا و جانب روح بر جسم مقدم است ولی علت مهمتر بودن عبادات این جهت نیست، چون واقعاً سعادت آخرت و دنیا و همچنین سعادت واقعی روح و جسم از یکدیگر منفک نیستند. ما مکرر یادآور شدهایم که از نظر اسلام اینچنین نیست که هر انسان مکلف است میان یکی از سعادت دنیا و شقاوت آخرت و میان سعادت آخرت و شقاوت دنیا یکی را انتخاب کند، یعنی از دو سعادت یکی و از دو شقاوت یکی را انتخاب کند. گناهان و امور ممنوعه دنیا از آن جهت ممنوع نشدهاند که خوشبختی دنیایی میآورند، بلکه از آن جهت ممنوع شدهاند که در همین دنیا مفسدهای داشته و بدبختی میآورند. پس علت اهمیت عبادات چیز دیگر است.

علت این است که گذشته از اینکه عبادات از نظر بنده وسیله اتصال و ارتباط قلب بنده باخداست، به قول شهید: «الصلوة باب الذکر و الذکر باب الکشف و الکشف باب الفوز الاکبر» و به قول بوعلی:

و العبادة عند العارف ریاضة ما لهممه و قوی نفسه المتوهمة و المتخیلة لیجرها بالتعوید عن جناب الغرور الی جناب الحق فتصیر مسئلمة للسر الباطن حین ما یستجلی الحق لاتنازعه فیخلص السر الی الشروق الساطع و یصیر ذلک ملکة مستقرة کلما شاء السر اطلع الی نور الحق غیر مزاحم من الهمم بل مع تشییع منها له فیکون بکلیته منخرطاً فی سلک القدس.