راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٨٣ - اركان عقد بيع

براى جلوگيرى از نزاع، ليكن معلوم بودن هر چيز مناسب خود آن است، به اين ترتيب فروختن چيزهايى كه بايد كيل، وزن و يا شمرده شوند بدون وزن و پيمانه و يا شمارش، هر چند كه ديده شوند صحيح نيست- به طورى كه در خبر صحيح آمده است-«٨» بر خلاف نظر ابن جنيد كه در مورد معامله دو كالايى كه جنسا مغاير و در معرض مشاهده‌اند، به دليل اين كه مشاهده باعث رفع غرر و اختلاف جنسيّت نيز باعث از ميان رفتن ربا مى‌شود، معامله را جايز مى‌داند، در حالى كه حديث مخالف نظر وى و حجّت بر اوست.

در حديث حسن از امام صادق (ع) است: «از آن حضرت درباره گردو پرسيدند كه شمردن آن ممكن نيست از اين رو پيمانه مى‌كنند سپس گردوهاى داخل پيمانه را مى‌شمارند و بعد بقيّه را بر اساس همان پيمانه محاسبه مى‌كنند، درست است يا نهي

فرمود: اشكالى ندارد.»«٩»

امثال جامه و زمين را با مشاهده مى‌توان معامله كرد هر چند كه متر نكرده باشند، و جز از افراد كمى، در اين مسأله اختلافى وجود ندارد و خريدن مقدار معيّنى از جامه و زمين تا وقتى كه تمام اجزايش برابر نباشد جايز نيست مگر به صورت مشاع، و فروختن ميوه و برگ درختان به مدّت يك سال و يا بيشتر، همچنين سبزى روى زمين، يك نوبت چيدن و يا چند نوبت را پس از ظاهر شدن و به وجود آمدن در تمام اين‌ها جايز است، اگر چه ميوه‌ها هنوز شكوفه نكرده و يا زراعت خوشه نبسته باشد، هر چند كه معامله ميوه‌ها به مدّت يك سال در صورتى كه وضعيّت ميوه بدرستى ظاهر نگشته كراهت دارد، به اين ترتيب كه به حدى رسيده باشد كه اطمينان حاصل شود، آفت نمى‌زند، يا خرما زرد و قرمز و يا ميوه‌ها دانه بسته باشد.

در روايت صحيح از امام صادق (ع) رسيده است كه فرمود: «پدرم خريدن درخت‌