راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٤٠٣ - حق سوم اين حق مربوط به زبان است
يكديگر باشيد.»«١٩» تجسس در اين حديث عبارت است از كنجكاوى و كشف اخبار و تجسس به معناى مراقبت با چشم است. بنابراين عيبپوشى و ناديده گرفتن و اظهار بىاطّلاعى از عيبهاى ديگران خصلت دينداران است و براى آگاهى از مرتبه بلند عيب پوشى و اظهار نيكى، همين بس كه در دعا خداى تعالى را به اين اوصاف ستودهاند و گفتهاند: اى خدايى كه نيكى را بر ملا ساخته و عيب را مىپوشانى. و در نزد خدا كسى پسنديده است كه به اخلاق الهى متخلّق باشد در حالى كه خداوند بسى عيبپوش و بخشنده گناهان و در گذرنده از بندگان است پس چگونه از كسى كه همانند تو يا بالاتر از توست در نمىگذرى، در حالى كه او به هيچ وجه بنده و آفريده تو نيستي عيسى (ع) فرموده است: «چه مىكنيد وقتى كه شما ببينيد برادرتان خوابيده و باد جامهاش را به كنار زده و بدنش ظاهر شده استي گفتند: او را مستور مىداريم و مىپوشانيم. گفت: آيا عورتش را برملا مىكنيد! گفتند: سبحان الله چه كسى اين كار را مىكندي فرمود: آن كسى كه از شما درباره برادرش مطلبى را مىشنود و چيزى بر آن مىافزايد و بالاتر از آن را دربارهاش شايع مىسازد.»
بدان تا وقتى كه انسان دوست ندارد براى برادرش آنچه را كه براى خودش دوست مىدارد، ايمانش كامل نمىشود. كمترين درجات ايمان آن است كه انسان با برادرش چنان رفتار كند كه دوست دارد با خودش رفتار كنند، و بدون ترديد از او انتظار مىرود كه ستر عورت كند و از معايب و بديهاى برادرش چيزى نگويد و اگر خلاف انتظارى از او ظاهر شود، خشم و غضبش بر او بيشتر نشود، و چقدر از حق و حقيقت بدور است وقتى كه از او چيزى را كه توقع دارد مخفى بدارد مخفى نداشته و به خاطر برادرش تصميمى بر مخفى داشتن آن نگرفته باشد! در صريح قرآن مجيد، عذاب براى چنين كسى مقرر شده، آن جا كه مىگويد: وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ. الَّذِينَ إِذَا اكْتالُوا عَلَى النَّاسِ يَسْتَوْفُونَ وَ إِذا كالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ.
[١٩] اين حديث را بخاري در جلد ٨، صفحه ٢٣ نقل کرده است و آن تتمّه حديثي است که مسلم قبل از او نقل کرده است.