راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٢٦ - باب پنجم در دلسوزى تاجر نسبت به امور مربوط به دين و اهتمام به آخرتش

و در خبر ديگرى است: «هر كس فاسق و تبهكارى را گرامى دارد به نابودى اسلام كمك كرده است.»«٣٦»

خلاصه آن كه سزاوار است مردم در نظر او به دو گروه تقسيم شوند يك گروهى كه با آنها مى‌توان معامله كرد و گروه ديگر كه با آنان نمى‌شود معامله كرد ليكن در اين زمان گروهى كه بتوان با آنان معامله كرد كمترند از گروهى كه نمى‌توان با آنها معامله كرد.

يكى از بزرگان مى‌گويد: زمانى بر مردم بيايد كه مرد وارد بازار شود و بگويد: به نظر شما با چه كسى از مردم من مى‌توانم معامله كنمي در جواب گفته مى‌شود: با هر كه مى‌خواهى معامله كن، سپس زمانى ديگر فرا رسد كه بگويند: با هر كه مى‌خواهى معامله كن جز فلانى و فلانى، و سپس زمان ديگرى بيايد كه بگويند: جز با فلانى و فلانى با كس ديگر معامله نكن و از آن مى‌ترسم كه زمانى فرا رسد كه اين مقدار نيز از بين برود، و گويا واقع شده آنچه او از وقوع آن مى‌ترسيد (انّا للّه و انّا اليه راجعون).

هفتم، شايسته است تا تمام جنبه‌هاى معامله خود را با هر يك از طرفهاى معامله در نظر بگيرد،

زيرا خداوند ناظر بر اعمال اوست و او در معرض حساب قرار دارد پس بايد براى روز حساب و روز جزا در تمام گفتار و رفتارش، جوابى آماده كند كه چرا آن كار را كرده و براى چه نكرده است.

مى‌گويند: در روز قيامت، تاجر را با تمام افرادى كه به آنان چيزى فروخته است نگاه مى‌دارند و از هر كدام به تعداد كسانى كه با آنان معامله كرده است حساب مخصوصى مى‌كشند.

اين بود واجباتى كه شخص كاسب در معامله‌اى كه انجام مى‌دهد از عدالت، احسان و دلسوزى براى دين بايد رعايت كند، پس اگر تنها به عدالت اكتفا كند از صالحان خواهد بود، و اگر علاوه بر آن، احسان را نيز رعايت كند، از جمله مقربان درگاه خدا