راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٢٥ - باب پنجم در دلسوزى تاجر نسبت به امور مربوط به دين و اهتمام به آخرتش

حركاتشان ترك نگويند و از دليل توكّل عدول ننمايند و در ميدان حرص و آز نايستند.

امّا اگر از اين دستور سر پيچى كنند و بر خلاف آن حدّى كه تعيين شده حركت كنند، از جمله هلاك‌شوندگانى خواهند بود كه نهايتا جز ادّعاهاى دروغين به همراه نخواهند داشت و هر صاحب شغلى كه داراى صفت توكّل نباشد، از كسب خويش جز حرام و شبهه چيزى براى خود فراهم نمى‌كند و نشانه كاسب داراى توكّل آن است كه آنچه از كسبش فراهم مى‌كند ايثار مى‌نمايد و خود گرسنگى مى‌كشد و در راه دين انفاق مى‌كند و نگاه نمى‌دارد و كسى از طرف خدا اجازه كسب دارد كه خود به كسب مشغول و قلبش به خدا توكّل داشته باشد، و هر چند مال در نزد او فراوان باشد او خود را چون امانتدارى مى‌بيند، و توجّه دارد كه بودن آن مال و نبودنش يكسان است، و اگر آن مال را نگه دارد، براى خدا نگه مى‌دارد و اگر انفاق كند، در اجراى امر خداى عزّ و جلّ انفاق مى‌كند و ندادن و دادنش در راه خداست.»

غزالى گويد: «ششم، اين كه نبايد به دورى كردن از حرام اكتفا كند،

بلكه بايد از موارد مشتبه و مشكوك و از جاهايى كه احتمال شبهه مى‌رود بپرهيزد، به فتواها و نظرات ديگران نگاه نكند بلكه به قلبش مراجعه كند اگر نارضايتى در آن ديد، دورى كند، و هر گاه كالايى نزد او بردند و مشكوك بود، از آن جويا شود تا وضعيّت آن را بداند اگر نه مال شبهه‌ناك را خورده است، ما در كتاب حلال و حرام محل وجوب اين پرسش و جستجو را توضيح خواهيم داد بلكه بر تاجر واجب است كه به طرف معامله بنگرد و با كسى كه به ظلم، خيانت، سرقت و يا ربا منسوب است معامله نكند و همچنين با سپاهيان و ستمگران نبايد معامله كند و نيز با اصحاب و ياران ظالمان به دليل آن كه معامله با ايشان كمك به ظلم است داد و ستد نكند.

در خبر است: «هر كه دعا كند كه ظالم زنده بماند در حقيقت معصيت خدا را دوست مى‌دارد.»«٣٥»